Funkcjonowanie słuchu fonematycznego u dzieci z alkoholowym zespołem płodowym


Abstrakt

Picie alkoholu przez kobietę w czasie ciąży może skutkować wystąpieniem u dziecka licznych zaburzeń rozwojowych, określanych mianem alkoholowego zespołu płodowego (fetal alcohol syndrome, FAS), które dotyczą sfery fizycznej, emocjonalnej, społecznej i poznawczej. Wśród tych deficytów istotne miejsce zajmują zaburzenia słuchu fonematycznego, negatywnie wpływające na opanowanie kompetencji językowej i komunikacyjnej. Zebrany materiał badawczy świadczy o zaburzeniach słuchu fonematycznego u prawie 50% sześciolatków z FAS (w grupie kontrolnej: 12%) i 21% dziesięciolatków z FAS (w grupie kontrolnej: 5%). Rodzaj trudności w obydwu grupach jest jednakowy, ponieważ wystąpił podobny układ zaburzonych kategorii fonologicznych (płynność – wibracja, stopień zbliżenia narządów mowy, dźwięczność – bezdźwięczność). U dzieci z FAS można również zauważyć osłabienie koncentracji uwagi i deficyty pamięci słuchowej, manifestujące się poprzez problemy w zapamiętywaniu i porównywaniu pseudowyrazow.


Słowa kluczowe

alkoholowy zespół płodowy (FAS); funkcje słuchowe; słuch fonematyczny; trudności językowe

Biernacka, M. (2012). Słuch fonematyczny, fonetyczny czy mowny – rozważania terminologiczne. W: M. Gaze, K. Kubacka (red.), Bogactwo językowe i kulturowe Europy w oczach Polaków i cudzoziemców – 2 (s. 31–37). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dec, W. (1993). Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS). Problemy Alkoholizmu, 5, 9–10.

Domagała, A., Mirecka, U. (2012). Słuch mowny. Klasyfikacja zjawisk. W: S. Grabias, M. Kurkowski (red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy (s. 129–164). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Galińska-Grzelewska, D. (2009). Percepcja fonemowa słów dzieci w wieku sześciu i siedmiu lat – osiągnięcia rozwojowe. Siedlce: Siedleckie Towarzystwo Naukowe.

Grabias, S., Kurkowski, Z.M., Woźniak, T. (2002). Logopedyczny test przesiewowy dla dzieci w wieku szkolnym. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego, Polskie Towarzystwo Logopedyczne.

Gruba, J. (2012). Ocena słuchu fonemowego u dzieci w wieku przedszkolnym. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Jastrzębowska, G. (1999). Lingwistyczne, biomedyczne i psychologiczne ujęcie mowy. W: T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi (s. 248–278). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Kania, J.T. (2001). Słuch fonematyczny. W: Idem, Szkice logopedyczne (s. 91–120). Lublin: Polskie Towarzystwo Logopedyczne Zarząd Główny.

Kurkowski, Z.M. (1997). Audiogenne uwarunkowania zaburzeń mowy. Audiofonologia, 10, 103–109.

Kurkowski, Z.M. (2001). Kształtowanie się zdolności słuchowych a rozwój mowy. W: S. Grabias (red.), Zaburzenia mowy (s. 267–272). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kurkowski, Z.M. (2013). Audiogenne uwarunkowania zaburzeń komunikacji językowej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Lichtenberg-Kokoszka, E., Straub, R. (2002). W okresie prenatalnym. Świat Problemów, 10, 28–31.

Lipowska, M. (2001). Profil rozwoju kompetencji fonologicznej dzieci w wieku przedszkolnym. Kraków: Impuls.

Lis, M. (2011). Zdążyć przed FAS. Wychowawca, 9, 5–6.

Maurer, A. (red.). (2006). Dźwięki mowy. Program kształtowania świadomości fonologicznej dla dzieci przedszkolnych i szkolnych. Kraków: Impuls.

Michaelis, E.K., Michaelis, M.L. (1998). Komórkowe i molekularne podstawy teratogennych właściwości alkoholu. W: M. Ślósarska (red.), Uszkodzenia płodu wywołane alkoholem. Alkohol a zdrowie (s. 25–34). Warszawa: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Pawłowska-Jaroń, H. (2010a). Dziecko z Płodowym Zespołem Alkoholowym. Specyfika mowy i myślenia. W: M. Michalik, A. Siudak (red.), Zagadnienia mowy i myślenia (s. 127–134). Kraków: Collegium Columbinum (Nowa Logopedia, 1).

Pawłowska-Jaroń, H. (2010b). Płodowy Zespół Alkoholowy – zagadnienia mowy i percepcji. Szkoła Specjalna, 2, 113–119.

Przybyla, O., Kasica-Bańkowska, K. (2016). Wychowanie słuchowe małego dziecka. W: K. Kaczorowska-Bray, S. Milewski (red.), Wczesna interwencja logopedyczna (s. 546–570). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Rocławski, B. (1991). Słuch fonemowy i fonetyczny. Teoria i praktyka. Gdańsk: Uniwersytet Gdański, Zakład Logopedii.

Sawa, B. (1990). Dzieci z zaburzeniami mowy. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Styczek, I. (1982). Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Vasta, R., Haith, M.M., Miller, S.A. (2004). Psychologia dziecka. [Tłum. M. Babiuch i in.]. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Welch-Carre, E. (2005). The neurodevelopmental consequences of prenatal alcohol exposure. Advances in Neonatal Care, 4, 217–229.

Zalewska, M. (1990). Funkcje słuchowe u dzieci głuchych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.


Opublikowane : 2020-10-21


KrakowiakM. (2020). Funkcjonowanie słuchu fonematycznego u dzieci z alkoholowym zespołem płodowym. Logopedia Silesiana, (9), 1-37. https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2020.09.02

Marta Krakowiak 
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach  Polska
https://orcid.org/0000-0002-6404-0832