Superstruktura opowiadania na podstawie wypowiedzi osób z uszkodzeniami słuchu


Abstrakt

Opowiadanie jest najpowszechniejszą formą kształtowania tekstów, nie tylko językowych, lecz także tekstów kultury. Jest najczęściej powielanym schematem konstruowania wypowiedzi w komunikacji międzyludzkiej. W artykule omówiono charakterystyczne cechy tej formy wypowiedzi narracyjnej, zwracając szczególną uwagę na jej strukturę. Podano krótki opis kształtowania się kompetencji narracyjnej. Przedstawiono wyniki badań własnych, których celem było sprawdzenie, jakie trudności sprawia osobom z wadą słuchu tworzenie tekstu narracyjnego (opowiadania) na podstawie historyjki obrazkowej, w formie pisanej. A przede wszystkim – czy w umysłach osób z uszkodzonym słuchem istnieje struktura opowiadania. Na podstawie zebranego materiału zasadne wydaje się założenie, że w kształceniu osób z niepełnosprawnością słuchową, jak także w programowaniu terapii logopedycznej, należy uwzględnić ćwiczenia z zakresu kształtowania sprawności budowania opowiadań. Opanowanie tej umiejętności świadczy o poziomie kompetencji językowej i komunikacyjnej.


Słowa kluczowe

superstruktura opowiadania; osoby z uszkodzonym słuchem; kompetencja narracyjna

Bokus, B. (1991). Tworzenie opowiadań przez dzieci. O linii i polu narracji. Kielce: Energeia.

Błasiak-Tytuła, M. (2015). Narracja a rozumienie u dzieci dwujęzycznych. W: M. Błasiak-Tytuła, M. Korendo, A. Siudak (red.), Nowa Logopedia. Rozumienie – diagnoza i terapia (t. 6, s. 135−145). Kraków: Wydawnictwo Collegium Columbinum.

Cieszyńska, J. (2013). Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa. Kraków: Wydawnictwo Centrum Metody Krakowskiej.

Dereń, E. (2005). Opis a opowiadanie: typowe słownictwo szkolnych form wypowiedzi. Nauczyciel i Szkoła, 3–4(28–29), 145−159.

Dryżałowska, G. (2007). Rozwój językowy dziecka z uszkodzonym słuchem a integracja edukacyjna. Model kształcenia integracyjnego. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Dzięcioł-Chlibiuk, E. (2019). Realizacja struktury opisu na podstawie wypowiedzi ustnych i pisanych osób z uszkodzonym słuchem. Logopedia Silesiana, 8, 209−232.

Faściszewska, M. (2020). Jąkanie. Wypowiedzi dialogowe i narracyjne osób jąkających się. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Grabias, S., (2012). Teoria zaburzeń mowy. Perspektywy badań, typologie zaburzeń, procedury postępowania logopedycznego. W: S. Grabias, Z.M. Kurkowski (red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy (s. 15−71). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Grabias, S. (2015). Postępowanie logopedyczne. Standardy terapii. W: S. Grabias, J. Panasiuk, T. Woźniak (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego (s. 13–35). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Grabias, S. (2019). Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Grabias, S., Kurkowski, Z.M., Woźniak, T. (2002). Logopedyczny test przesiewowy dla dzieci w wieku szkolnym. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego, Polskie Towarzystwo Logopedyczne.

Jastrzębowska, G. (2003). Wprowadzenie. Problemy terminologiczne i definicyjne. W: T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), Logopedia – pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki (t. 2, s. 9−36). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Jóźwicki, T. (1984). Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Kielar-Turska, M. (1989). Mowa dziecka. Słowo i tekst. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kielar-Turska, M. (2018). Dziecięca kompetencja narracyjna: rozumienie istoty narracji i umiejętność opowiadania. Studia Pragmalingwistyczne, 10, 211−224.

Kołodziejczyk, R. (2015). Trudności gramatyczne u dzieci i młodzieży z uszkodzeniami słuchu. W: E. Muzyka-Furtak (red.), Surdologopedia. Teoria i praktyka (s. 156–175). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Krakowiak, K. (2012). Dar języka. Podręcznik metodyki wychowania językowego dzieci i młodzieży z uszkodzeniami narządu słuchu. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Kulawik, A. (1997). Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego. Kraków: Antykwa.

Kulpa, J., Więckowski, R. (1997). Formy ćwiczeń w mówieniu i pisaniu. W: M. Węglińska (red.), Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych (s. 62−64). Kraków: Impuls.

Kyrc, B. (2018). Rozwijanie kompetencji narracyjnej dziecka dwujęzycznego w Polsce a jego sukces edukacyjny. Porównawcze studium przypadku. Języki Obce w Szkole, 4, 85−92.

Malendowicz, J. (1997). Kształtowanie pisemnych wypowiedzi uczniów w klasach II–IV. W: M. Węglińska (red.), Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych (s. 59−62). Kraków: Impuls.

Nagajowa, M. (1977). Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu w klasach V–VIII szkoły podstawowej. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Nagajowa, M. (1990). ABC metodyki języka polskiego dla początkujących nauczycieli. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Orłowska-Popek, Z., Błasiak-Tytuła, M. (2017). Dziennik wydarzeń jako technika kształtowania kompetencji komunikacyjnej w sytuacji dwujęzyczności. Conversatoria Linguistica, 11, 157−170.

Panasiuk, J. (2013). Afazja a interakcja. TEKST – metaTEKST – konTEKST. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Przybyla, O. (2018). Kompetencja narracyjna uczniów z zaburzeniami rozwoju koordynacji. Logopedia, 47–2, 303−316.

Rakowska, A. (1992). Rozwój systemu gramatycznego u dzieci głuchych. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej.

Skudrzyk, A., Warchala, J. (2010). Kultura piśmienności młodzieży szkolnej − badania w perspektywie analfabetyzmu funkcjonalnego. Studia Pragmalingwistyczne, 2, 55−65.

Soroko, E., Wojciechowska, J. (2015). Kompetencja narracyjna jako obszar nauczania i oceny edukacji. Studia Edukacyjne, 37, 211−236.

Tarkowski, Z. (1987). Jąkanie. Zagadnienia etiologii, diagnozy, terapii i prognozy. Warszawa: Wydawnictwo ZSL.

Tarkowski, Z. (2017). Jąkanie. W: Z. Tarkowski (red.), Patologia mowy (s. 123−148). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Węglińska, M. (1997). Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych – istota, struktura. W: M. Węglińska (red.), Opowiadanie jako forma wypowiedzi w klasach początkowych (s. 9−18). Kraków: Impuls.

Witosz, B. (1997). Opis w prozie narracyjnej na tle innych odmian deskrypcji. Zagadnienia struktury tekstu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Wolańska, E. (2010). Wykładniki spójności tekstów renarracji tworzonych przez młodzież szkolną w wieku 12–13 lat. Studia Pragmalingwistyczne, 2, 104−114.

Woźniak, T. (2005). Narracja w schiozofrenii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Wyrwas, K. (2014). Opowiadania potoczne w świetle genologii lingwistycznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.


Opublikowane : 2020-12-29


Dzięcioł-ChlibiukE. (2020). Superstruktura opowiadania na podstawie wypowiedzi osób z uszkodzeniami słuchu. Logopedia Silesiana, (9), 1-35. https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2020.09.08

Ewa Dzięcioł-Chlibiuk 
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7034-0631