Leksykalne i syntaktyczne aspekty dyskursu narracyjnego u osób z otępieniem z ciałami Lewy’ego i z chorobą Alzheimera


Abstrakt

Zmiany w zakresie mowy i komunikacji obserwuje się zarówno w otępieniu z ciałami Lewy’ego (DLB), jak i w chorobie Alzheimera (AD). Badanie miało na celu wyodrębnienie różnic międzygrupowych i ich aspektów leksykalnych i syntaktycznych w mowie wiązanej. W badaniu uczestniczyło 12 pacjentów z DLB oraz 13 osób z AD. Analizie poddano przetranskrybowane wypowiedzi będące opisem obrazka sytuacyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszej minuty narracji. W wypowiedziach pacjentów z DLB odnotowano mniejszą liczbę słów i zaimków określonych niż w wypowiedziach osób z AD. Chorzy z AD tworzyli natomiast dłuższe wypowiedzi i w ciągu minuty wypowiadali więcej słów. Wyniki zinterpretowano w odniesieniu do profilu poznawczego typowego dla DLB oraz AD. Zaburzenia dyskursu w AD są związane z deficytami leksykalno-semantycznymi, które zubożają zawartość informacyjną tworzonej wypowiedzi.


Słowa kluczowe

dyskurs; afazja; płynność mowy; niepłynność mowy; wyrazy autosemantyczne; wskaźnik bogactwa leksykalnego (TTR)

Abdalla, M., Rudzicz, F., Hirst, G. (2018). Rhetorical structure and Alzheimer’s disease. Aphasiology, 32(1), 41–60.

Ahmed, S., Haigh, A.M.F., Jager, C.A. de, Garrard, P. (2013). Connected speech as a marker of disease progression in autopsy-proven Alzheimer’s disease. Brain, 136(12), 3727–3737.

American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Fourth edition. Text revision. DSM-IV-TR. Washington: American Psychiatric Association.

Ash, S., i in. (2011). The organization of narrative discourse in Lewy body spectrum disorder. Brain and Language, 119(1), 30–41.

Ash, S., i in. (2012a). Impairments of speech fluency in Lewy body spectrum disorder. Brain and Language, 120(3), 290–302.

Ash, S., i in. (2012b). The organization and anatomy of narrative comprehension and expression in Lewy body spectrum disorders. Neuropsychology, 26(3), 368.

Barcikowska, M. (2014). Choroba Alzheimera. W: A. Stępień (red.), Neurologia (t. 2, s. 596–603). Warszawa: Medical Tribune Polska.

Barczak, A., Hintze, B. (2020). Otępienie z ciałami Lewy’ego – kryteria diagnostyczne i leczenie. Psychiatria po Dyplomie, 3, 38–42.

Barczak, A., i in. (2015). Otępienie z ciałami Lewy’ego – jak rozpoznawać? jak leczyć? Polski Przegląd Neurologiczny, 11(3), 107–116.

Brockhuis, B., i in. (2015). Single-photon emission computed tomography in the differential diagnosis of dementia with Lewy bodies. Advances in Psychiatry and Neurology, 24(1), 1–7.

Dijk, T.A. van (red.) (2001). Dyskurs jako struktura i proces. Tłum. z j. ang. G. Grochowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Domagała, A. (2013). Pętla w wypowiedziach osób z otępieniem alzheimerowskim. W: T. Woźniak, J. Panasiuk (red.), Język. Człowiek. Społeczeństwo (s. 337–360). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Domagała, A. (2014/2015). Powtórzenia w wypowiedziach determinowanych gatunkowo u pacjentów z otępieniem alzheimerowskim. Logopedia, 43/44, 335–345.

Domagała, A. (2015). Narracja i jej zaburzenia w otępieniu alzheimerowskim. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Domagała, A., Sitek, E.J. (2018). Choroba Alzheimera. Zaburzenia komunikacji językowej. Gdańsk: Harmonia Universalis.

Dubois, B., i in. (2016). Preclinical Alzheimer’s disease: definition, natural history, and diagnostic criteria. Alzheimer’s & Dementia, 12(3), 292–323.

Forbes-Mckay, K.E., Venneri, A. (2005). Detecting subtle spontaneous language decline in early Alzheimer’s disease with a picture description task. Neurology & Science, 26, 243–254.

Goodglass, H., Kaplan, E., Barresi, B. (2001). Boston diagnostic aphasia examination. Third edition. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins.

Grabias, S. (2001). Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Gross, R.G., i in. (2012). Sentence processing in Lewy body spectrum disorder: The role of working memory. Brain and Cognition, 78(2), 85–93.

Grossman, M., i in. (2017). Narrative organization deficit in Lewy body disorders is related to Alzheimer pathology. Frontiers in Neuroscience, 11, 53.

Gurnani, A.S., Gavett, B.E. (2017). The differential effects of Alzheimer’s disease and Lewy body pathology on cognitive performance: a meta-analysis. Neuropsychology Review, 27(1), 1–17.

Kavé, G., Dassa, A. (2018). Severity of Alzheimer’s disease and language features in picture descriptions. Aphasiology, 32(1), 27–40.

Kavé, G., Goral, M. (2016). Word retrieval in picture descriptions produced by individuals with Alzheimer’s disease. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 38(9), 958–966.

Klemensiewicz, Z. (1953). Zarys składni polskiej. Warszawa: PWN.

Majewska-Tworek, A. (2014). Niepłynność wypowiedzi w oficjalnej odmianie polszczyzny. Propozycja typologii. Wrocław: Quaestio.

Majka, J., Brockhuis, B., Sitek, E.J., Narożańska, E. [w druku]. Wczesna diagnostyka otępienia z ciałami Lewy’ego. Neurologia po Dyplomie.

Mayer, M. (1969). Frog, where are you? New York: Dial Press.

McKeith, I.G., i in. (2005). Diagnosis and management of dementia with Lewy bodies: third report of the DLB Consortium. Neurology, 65, 1863–1872.

Michalik, M., Kaczorowska-Bray, K., Milewski, S., Solak, A., (2020). Tempo mówienia i tempo artykulacji w dyskursie zaburzonym. W: M. Wysocka, B. Kamińska, S. Milewski (red.), Prozodia. Przyswajanie, badania, zaburzenia, terapia (s. 395–429). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Michalik, M., Milewski, S., Kaczorowska-Bray, K., Solak, A., Krajewska, M. (2019). Tempo artykulacji i tempo mówienia w otępieniu alzheimerowskim. Logopedia, 48-1, 231–250.

Mueller, K.M., Hermann, B., Mecollari, J., Turkstra, L.S. (2018). Connected speech and language in mild cognitive impairment and Alzheimer’s disease: A review of picture description tasks. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 40(9), 917–939.

Sajjadi, S.A., Patterson, K., Tomek, M., Nestor, P.J. (2012). Abnormalities of connected speech in semantic dementia vs Alzheimer’s disease. Aphasiology, 26(6), 847–866.

Sitek, E.J. (2018). Mowa w chorobie Alzheimera. W: A. Domagała, E.J. Sitek, Choroba Alzheimera. Zaburzenia komunikacji językowej (s. 62–70). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Sitek, E.J., Kluj-Kozłowska (2018). Dyzartria i apraksja mowy w chorobach neurozwyrodnieniowych – przegląd zagadnień. W: W. Tłokiński, S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Gerontologopedia (s. 523–554). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Sitek, E.J., Kluj-Kozłowska, K., Barczak, A. (2018). Zaburzenia funkcji językowych w atypowych zespołach parkinsonowskich. W: W. Tłokiński, S. Milewski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Gerontologopedia (s. 556–571). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Sitek, E.J., i in. (2015). Wykorzystanie analizy próbek mowy opisowej pacjentów z afazją pierwotną postępującą (PPA) w diagnostyce różnicowej wariantu PPA. Forum Logopedyczne, 23, 75–83.

Sledgers, A., Filiou, R.P., Montembeault, M., Brambati, S.M. (2018). Connected speech features from picture description in Alzheimer’s disease: A systematic review. Journal of Alzheimer’s Disease, 65(2), 519–542.

Święcicka, M. (1993). O syntaktycznej segmentacji dziecięcych tekstów mówionych. Bydgoszcz: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy.

Święcicka, M. (2019). Składnia wypowiedzi dziecięcych. W: M. Kielar-Turska, S. Milewski (red.), Język w biegu życia (s. 234–260). Gdańsk: Harmonia Universalis.

Szatloczki, G., Hoffmann, I., Vincze, V., Kalman, J., Pakaski, M. (2015). Speaking in Alzheimer’s disease, is that an early sign? Importance of changes in language abilities in Alzheimer’s disease. Frontiers in Aging Neuroscience, 7, 195.

Szczyszek, M. (2015). Problemy z granicami wypowiedzeń w języku polszczyźnie mówionej – uwagi wstępne. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, 29, 115–128.

Wieczorek, D., i in.(2013). Memory impairment in dementia with Lewy bodies relative to Alzheimer’s disease and Parkinson’s disease with dementia. Acta Neuropsychologica, 11(3), 289–297.

Williams, V.G., i in. (2007). Boston naming performance distinguishes between Lewy body and Alzheimer’s dementias. Archives of Clinical Neuropsychology, 22(8), 925–931.

Williamson, G. (2009). Type-token ratio. Speak therapy information and resources – STIR. https://www.sltinfo.com/wp-content/uploads/2014/01/type-token-ratio.pdf [data dostępu: 6.11.2020].


Opublikowane : 2020-12-29


Kluj-KozłowskaK., DomagałaA., SitekE., MilewskiS., BrockhuisB., WieczorekD., LassP., & SławekJ. (2020). Leksykalne i syntaktyczne aspekty dyskursu narracyjnego u osób z otępieniem z ciałami Lewy’ego i z chorobą Alzheimera. Logopedia Silesiana, (9), 1-34. https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2020.09.18

Klaudia Kluj-Kozłowska 
Uniwersytet Gdański  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6511-2861
Aneta Domagała 
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie  Polska
https://orcid.org/0000-0001-5955-5164
Emilia J. Sitek 
Gdański Uniwersytet Medyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4141-072X
Stanisław Milewski 
Uniwersytet Gdański  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6650-2861
Bogna Brockhuis 
Gdański Uniwersytet Medyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0002-9035-6160
Dariusz Wieczorek 
Gdański Uniwersytet Medyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4446-8927
Piotr Lass 
Gdański Uniwersytet Medyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0001-7144-1370
Jarosław Sławek 
Gdański Uniwersytet Medyczny  Polska
https://orcid.org/0000-0001-6816-0877