Faza preoralna połykania i jej zaburzenia u osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną


Abstrakt

W artykule, na podstawie przeglądu literatury naukowej oraz ankiet przeprowadzonych wśród opiekunów, dokonano próby zdefiniowania preoralnej fazy połykania oraz jej przebiegu u osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Przedstawiono definicje, scharakteryzowano przebieg tej fazy i determinanty wpływające na jej zaburzenia. W podsumowaniu wskazano również możliwości udoskonalenia karmienia poprzez zmianę zachowań w najwcześniejszej przedustnej jego fazie. W celu zebrania danych, służących ocenie najważniejszych sposobów wykorzystywanych przez opiekunów podczas inicjowania karmienia, przeprowadzono ankiety wśród opiekunów podopiecznych Ośrodka-Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w Pruszczu Gdańskim. Badania dotyczyły osób z orzeczeniem o głębokim stopniu niepełnosprawności z różnorakimi dysfunkcjami i możliwościami w zakresie spożywania posiłków.


Słowa kluczowe

faza preoralna połykania; zaburzenia karmienia; niepełnosprawność intelektualna; karmienie; połykanie

Abbeduto, L., McDuffie, A. (2014). Zespoły genetyczne związane z niepełnosprawnością intelektualną. W: C.L. Armstrong, L. Morrow (red.), Neuropsychologia medyczna (t. 1, s. 305–350).

Red. wyd. pol. M. Harciarek. Tłum. B. Mroziak. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Baraniewicz D., Baraniewicz M. (2007). Możliwości komunikacyjne uczniów z głębokim upośledzeniem umysłowym. W: J. Baran, A. Mikrut (red.), Umiejętności komunikacyjne osób z niepełnosprawnością. Teoria, diagnoza, wspomaganie (s. 195–205). Kraków: Wydawnictwo Akademii Pedagogicznej.

Boksa, E. (2016). Dysfagia z perspektywy zaburzeń komunikacji językowej u dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Kraków: Libron.

Dysfagia – zaburzenia połykania u dzieci i dorosłych [materiały szkoleniowe]. Szkolenie prow. M. Rządzka. Gdańsk, 11.03.2017.

Fernando, N., Potock, M. (2018). Mały smakosz. Jak wychować dziecko, by jadło chętnie i zdrowo. Tłum. A. Święcicka. Warszawa: Agora.

Hägg, M. [b.r.]. Swallowing difficulties (dysphagia) – what does it really mean? IQoro. https://www.iqoro.com/swallowing-difficulties-dysphagia/ [data dostępu: 18.12.2019].

Harris, J.C. (2006). Intellectual disability: Understanding its development, causes, classification, evaluation, and treatment. Oxford: Oxford University Press.

Kaczan, T. (2015). Codzienność życia dziecka z wrodzoną wadą genetyczną. W: J. Błeszyński, D. Baczała (red.), Wczesna interwencja w logopedii (s. 159–168). Gdańsk: Harmonia.

Kaczan, T. (2018). Wspomaganie rozwoju komunikacji i odżywiania dziecka z rzadką chorobą genetyczną. W: B. Winczura (red.), Dzieci o specjalnych potrzebach komunikacyjnych. Diagnoza – edukacja – terapia (s. 311–318). Kraków: Impuls.

Kaczorowska-Bray, K. (2012). Diagnoza i terapia logopedyczna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Gdańsk: Harmonia.

Kaczorowska-Bray, K. (2017). Kompetencja i sprawność językowa dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym, umiarkowanym i lekkim. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Gdańskiego.

Komender, J. (2005). Upośledzenie umysłowe. W: T. Wolańczyk, J. Komender (red.), Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci (s. 59–67). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Kwiatkowska, M. (1997). Dzieci głęboko niezrozumiane. Warszawa: Wydawnictwo Oficyna Literatów i Dziennikarzy „Pod Wiatr”.

Leopold, N., Kagel, M. (1997). Dysphagia – ingestion or deglutition?: A proposed paradigm. Dysphagia, 12, 202–206.

Lewicka, T., Krzystanek, E. (2017). Dysfagia po udarach mózgu – wskazówki diagnostyczne i terapeutyczne. Aktualności Neurologiczne, 4, 208–212.

Matsuo, K., Palmer, J.B. (2009). Coordination of mastication, swallowing and breathing. Japanese Dental Science Review, 45, 31–40.

Michalska, A., Panasiuk, J., Pogorzelska, J., Polatyńska, K., Wendorf, J. (2017). System klasyfikacji umiejętności jedzenia i picia w mózgowym porażeniu dziecięcym. Neurologia, 52, 63–67.

Narożny, W., Szmaj, M. (2018). Zaburzenia mowy w dysfagii. W: S. Milewski, J. Kuczkowski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Biomedyczne podstawy logopedii (s. 176–185). Gdańsk: Harmonia.

Owens Jr., R.E. (2014). Language disorders: A functional approach to assessment and intervention: Sixth edition. Boston: Person.

Regner, A. (2016). Wczesna interwencja logopedyczna wobec dziecka zagrożonego niepełnosprawnością. W: B. Winczura, B. Cytowska (red.), Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka (s. 239–251). Kraków: Impuls.

Rybak, A., Socha, P., Stolarczyk, A., Socha, J. (2011). Ocena częstości występowania zaburzeń karmienia u dzieci w Polsce. Możliwości diagnostyczne i terapeutyczne. Standardy Medyczne. Pediatria, 8, 131–144.

Rządzka, M. (2019). Odruchy oralne u noworodków i niemowląt. Wczesna diagnoza i stymulacja. Kraków: Impuls.

Salvador-Carulla, L., i in. (2011). Intellectual developmental disorders: towards a new name, definition and framework for „mental retardation/intellectual disability” in ICD-11. World Psychiatry, 10(3), 175–80.

Wagenfeld, A, Kaldenberg, J. (red.) (2005). Foundation of pediatric practice. New York: Slack.

Ward, E.C., Morgan, A.T. (2009). Dysphagia post trauma. San Diego: Plular Publishing.


Opublikowane : 2020-12-29


Chilińska-PułkowskaA., & Kaczorowska-BrayK. (2020). Faza preoralna połykania i jej zaburzenia u osób z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Logopedia Silesiana, (9), 1-27. https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2020.09.15

Alicja Chilińska-Pułkowska 
Uniwersytet Gdański  Polska
https://orcid.org/0000-0002-8619-2642
Katarzyna Kaczorowska-Bray 
Uniwersytet Gdański  Polska
https://orcid.org/0000-0003-4510-9002