Dysleksja w warunkach dwujęzyczności – wstępny przegląd badań

Rafał Młyński; Sofia Kamińska

doi:10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2023.12.02.05

Published: 2023-12-29

2023

Dyslexia in bilingual environment – initial research review

Rafał Młyński

, Sofia Kamińska

Section: Articles

https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2023.12.02.05

Abstract

Dyslexia is currently considered to be a specific learning disorder that is neurobiological in origin. It is characterized by difficulties in adequate and/or fluent word recognition and by poor decoding (reading) and writing skills. These difficulties are usually the result of a deficit in the phonological aspect of language (Bogdanowicz 2017). The aim of the article is to present Polish and foreign scientific analyses that show the interaction between dyslexia and bilingualism. A reconnaissance of Polish scientific literature has shown that the connection between multilingualism and dyslexia is insufficiently described. Foreign publications were selected based on a subjective assessment of their application value for the diagnostic and therapeutic process. The analyses cited are grouped thematically according to the causal-symptom criterion so as to show the characteristics of the linguistic functioning of bilinguals with dyslexia. The authors would like to draw the attention of practicing speech therapists and theoreticians to the need to undertake research on dyslexia in the conditions of Polish-foreign bilingualism, which would enable the implementation of appropriate diagnostic and therapeutic procedures.

Keywords:

dyslexia , bilingualism , research

Download files

PDF (ENG/PL) (Język Polski)

Citation rules

Młyński, R., & Kamińska, S. (2023). Dyslexia in bilingual environment – initial research review. Logopedia Silesiana, 1–47. https://doi.org/10.31261/LOGOPEDIASILESIANA.2023.12.02.05

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

The Copyright Owners of the submitted texts grant the Reader the right to use the pdf documents under the provisions of the Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY SA). The user can copy and redistribute the material in any medium or format and remix, transform, and build upon the material for any purpose.

1. License

The University of Silesia Press provides immediate open access to journal’s content under the Creative Commons BY-SA 4.0 license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Authors who publish with this journal retain all copyrights and agree to the terms of the above-mentioned CC BY-SA 4.0 license.

2. Author’s Warranties

The author warrants that the article is original, written by stated author/s, has not been published before, contains no unlawful statements, does not infringe the rights of others, is subject to copyright that is vested exclusively in the author and free of any third party rights, and that any necessary written permissions to quote from other sources have been obtained by the author/s.

If the article contains illustrative material (drawings, photos, graphs, maps), the author declares that the said works are of his authorship, they do not infringe the rights of the third party (including personal rights, i.a. the authorization to reproduce physical likeness) and the author holds exclusive proprietary copyrights. The author publishes the above works as part of the article under the licence "Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International".

ATTENTION! When the legal situation of the illustrative material has not been determined and the necessary consent has not been granted by the proprietary copyrights holders, the submitted material will not be accepted for editorial process. At the same time the author takes full responsibility for providing false data (this also regards covering the costs incurred by the University of Silesia Press and financial claims of the third party).

3. User Rights

Under the CC BY-SA 4.0 license, the users are free to share (copy, distribute and transmit the contribution) and adapt (remix, transform, and build upon the material) the article for any purpose, provided they attribute the contribution in the manner specified by the author or licensor.

4. Co-Authorship

If the article was prepared jointly with other authors, the signatory of this form warrants that he/she has been authorized by all co-authors to sign this agreement on their behalf, and agrees to inform his/her co-authors of the terms of this agreement.

I hereby declare that in the event of withdrawal of the text from the publishing process or submitting it to another publisher without agreement from the editorial office, I agree to cover all costs incurred by the University of Silesia in connection with my application.

References

Amaral, J. do, Azevedo, B. de (2021). What research can tell us about the interaction between dyslexia and bilingualism. Letrônica, 14(2), 1–17. https://doi.org/10.15448/1984-4301.2021.2.38695.
Google Scholar

Bielecka, U. (2014). Dysleksja na lekcji języka polskiego jako obcego. Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców, 21, 129–135.
Google Scholar

Błasiak-Tytuła, M. (2019). Mowa dzieci dwujęzycznych: norma i zaburzenia. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Google Scholar

Błasiak-Tytuła, M. (2023). Specyficzne trudności w nabywaniu dwóch języków. Na przykładzie dwujęzyczności angielsko-polskiej. W: A. Żurek (red.), Wielojęzyczność jako wyzwanie społeczne, kulturowe i edukacyjne (s. 111–126). Universitas.
Google Scholar

Błasiak-Tytuła, M., Ślęzak, A. (2018a). Dwujęzyczne dzieci dyslektyczne w polskiej szkole za granicą na przykładzie Polskiej Szkoły Sobotniej w Playmouth. W: M. Błasiak-Tytuła i in.(red.), Neurologopedia. Glottodydaktyka i logopedia z perspektywy neurobiologicznej (s. 85–100). WiR.
Google Scholar

Błasiak-Tytuła, M., Ślęzak, A. (2018b). Nauczanie języka polskiego jako odziedziczonego dzieci zagrożonych dysleksją. W: M. Błasiak-Tytuła i in. (red.), Neurologopedia. Glottodydaktyka i logopedia z perspektywy neurobiologicznej (s. 101–117). WiR.
Google Scholar

Bogdanowicz, M., Krasowicz-Kupis, G. (2005). Czytanie i pisanie jako formy komunikacji językowej. W: T. Gałkowski i in. (red.), Podstawy neurologopedii (s. 986–1015). Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Cambridge University Press & Assessment. (b.d.). spoonerism. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/spoonerism#google_vignette.
Google Scholar

Cieszyńska, J. (2005). Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji?. Wydawnictwo Naukowe UP.
Google Scholar

Cieszyńska, J. (2006). Kocham czytać. Poradnik dla rodziców i nauczycieli. Wydawnictwo Edukacyjne.
Google Scholar

Cieszyńska, J. (2010). Zaburzenia linearnego porządkowania, czyli dysleksja. W: J. Cieszyńska i in. (red.), Nowe podejście w diagnozie i terapii logopedycznej (s. 27–51). Wydawnictwo Naukowe UP.
Google Scholar

Cieszyńska, J. (2013). Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa. Omega Stage Systems.
Google Scholar

Cieszyńska, J., Dębicka-Cieszyńska, A. (2022). Gesty artykulacyjne. Centrum Metody Krakowskiej.
Google Scholar

Cieszyńska, J., Korendo, M. (2007). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia. Wydawnictwo Edukacyjne.
Google Scholar

Cieszyńska, J., Korendo, M. (2009). Symultaniczne ćwiczenia ortograficzne. Wydawnictwo Edukacyjne.
Google Scholar

Cieszyńska, J., Korendo, M. (2020). SWM – test do badania zagrożenia dysleksją. Centrum Metody Krakowskiej.
Google Scholar

De Houwer, A. (2009). Bilingual first language acquisition. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781847691507.
Google Scholar

Domagała, A., Mirecka, U. (2015). Postępowanie logopedyczne w przypadku dysleksji rozwojowej. W: S. Grabias i in. (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego (s. 439–458). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Everatt, J., i in. (2000). Dyslexia screening measures and bilingualism. Dyslexia, 6, 42–56. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0909(200001/03)6:1%3C42::AID-DYS157%3E3.0.CO;2-0.
Google Scholar

Eckert M.A. i in. (2003). Anatomical correlates of dyslexia: frontal and cerebellar findings. Brain, 123, 2373–2399.
Google Scholar

Gębal, P., Miodunka, W. (2020). Dydaktyka i metodyka nauczania języka polskiego jako obcego i drugiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Grabias, S. (2015). Postępowanie logopedyczne. Standardy terapii. W: S. Grabias i in. (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego (s. 13–35). Wydawnictwo UMCS.
Google Scholar

Grabias, S.A. (2019). Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Hegde, M., Maul, C.A. (2006). Language disorders in children: an evidence-based approach to assessment and treatment. Pearson.
Google Scholar

Ho, C.S.H., Fong, K.M. (2005). Do Chinese dyslexic children have difficulties learning English as a second language?. Journal of Psycholinguistics Research, 34(6), 603–618. https://doi.org/10.1007/s10936-005-9166-1.
Google Scholar

Joshi, R.M., i in. (2010). Dyslexia and hyperlexia in bilinguals. Dyslexia, 16(2), 99–118.
Google Scholar

Karanth, P. (1992). Developmental dyslexia in bilingual-biliterates. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 4(3), 297–306. https://doi.org/10.1007/BF01027153.
Google Scholar

Kilian, M. (2023). Rozwojowe zaburzenia uczenia się. W: J. Błeszyński, A. Fidelus (red.), Studenci z różnymi niepełnosprawnościami. Raport nt. wsparcia instytucjonalnego. Co warto zmienić? (69–80). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Google Scholar

Korendo, M. (2016). Problemy dyslektyczne dzieci dwujęzycznych. W: R. Dębski, W.T. Miodunka (red.), Bilingwizm polsko-obcy dziś. Od teorii i metodologii badań do studiów przypadków (109–118). Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Krasowicz-Kupis, G. (2019). Nowa psychologia dysleksji. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Kurcz, I. (red.). (2007). Psychologiczne aspekty dwujęzyczności. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Google Scholar

Langdon, H.W., i in. (2018). Diagnozowanie zaburzeń w komunikacji językowej u osób bilingwalnych – praca w zespole logopedy i tłumacza. W: E. Czaplewska (red.), Logopedia międzykulturowa (209–234). Harmonia Universalis.
Google Scholar

Ligara, B. (2016). Kompetencja dwujęzyczna a zagadnienie błędu, normy, systemu. Refleksje o społecznej akceptacji bilingwizmu. W: R. Dębski, W. Miodunka (red.), Bilingwizm polsko-obcy dziś. Od teorii i metodologii badań do studiów przypadków (15–31). Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Lipińska, E. (2003). Język ojczysty, język obcy, język drugi: wstęp do badań dwujęzyczności. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Malatesha Joshi R., Padakannaya, P., Nishanimath, S. (2010). Dyslexia and hyperlexia in bilinguals. Dyslexia, 16, 99–118. https://doi.org/10.1002/dys.402.
Google Scholar

Marciniak-Firadza, R. (2023). Jak logopeda może wspomagać rozwój kompetencji językowych i komunikacyjnych dziecka uczącego się jpjo/jpj2 (w odniesieniu do dzieci z Ukrainy). Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców, 30, 319–335. https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.20.
Google Scholar

Mężyk, A., Lipiec, D. (2017). Strategie i zasady wychowania dwujęzycznego w świadomości rodziców. Głos – Język – Komunikacja, 4, 40–52. http://dx.doi.org/10.15584/978-83-7996-478-9_4.
Google Scholar

Młyński, R. (2016). Lingwistyczne objawy dysleksji i dwujęzyczności. Próba analizy różnicowej zachowań językowych. W: R. Dębski, W.T. Miodunka (red.), Bilingwizm polsko-obcy dziś. Od teorii i metodologii badań do studiów przypadków (119–131). Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Morgan, W.P. (1896). A case of congenital word blindness. British Medical Journal, 2(1871), 1378. https://doi.org/10.1136/bmj.2.1871.1378.
Google Scholar

Orłowska-Popek, Z. (2017). Programowanie języka w terapii logopedycznej na przykładzie rozwoju języka dzieci niesłyszących. Wydawnictwo Naukowe UP.
Google Scholar

Oszwa, U. (2017). Rozpoznawanie dysleksji rozwojowej u dzieci dwujęzycznych – przekonania, dylematy, kontrowersje. W: A. Domagała, U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (690–702). Harmonia Universalis.
Google Scholar

Oszwa, U., Borkowska, A.R. (2012). Specyficzne trudności szkolne w opanowywaniu czytania i pisania. W: A. Borkowska, Ł. Domańska (red.), Neuropsychologia kliniczna dziecka (139–158). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Park, H., i in. (2011). Brain activity in bilingual developmental dyslexia: An fMRI study. Neurocase, 18(4), 286–297. https://doi.org/10.1080/13554794.2011.588182.
Google Scholar

Pietras, I. (2017). Ortografia a umiejętność pisania. W: A. Domagała, U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (231–244). Harmonia Universalis.
Google Scholar

Pietras, I., Szczerbiński, M. (2012). Klasyfikowanie błędów w pisaniu. Conversatoria Linguistica, 6, 135–149.
Google Scholar

Pietrzyk, D. (2020). Błędy językowe popełniane w pracach pisemnych przez polskich uczniów dyslektycznych kształconych w brytyjskim systemie edukacyjnym [niepublikowana praca doktorska]. Wydział Pedagogiczny, Uniwersytet Warszawski. https://repozytorium.uw.edu.pl/entities/publication/fb622aca-6e49-4aad-853c-d9f7d1094143/full.
Google Scholar

Przybysz-Piwko, M. (2017). Klasyfikacja błędów w czytaniu, W: A. Domagała, U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (212–230). Harmonia Universalis.
Google Scholar

Ramus, F. (2004). Neurobiology of dyslexia: A reinterpretation of the data. Trends in Neurosciences, 27(12), 720–726. https://doi.org/10.1016/j.tins.2004.10.004.
Google Scholar

Valdois, S., i in. (2014). Dyslexia in a French–Spanish bilingual girl: Behavioural and neural modulations following a visual attention span intervention. Cortex, 30, 1–26.
Google Scholar

Vender, M., Melloni, C. (2021). Phonological awareness across child populations: How bilingualism and dyslexia interact. Languages, 6(1), 39. https://doi.org/10.3390/languages6010039.
Google Scholar

Vender M., i in. (2020). How do bilingual dyslexic and typically developing children perform in nonword repetition? Evidence from a study on Italian L2 children. Bilingualism: Language and Cognition, 23(4), 884–896. https://doi.org/10.1017/S1366728919000828.
Google Scholar

Wagner, R.F. (1973). Rudolf Berlin: Originator of the term dyslexia. Bulletin of the Orton Society, 23, 57–63. https://doi.org/10.1007/BF02653841.
Google Scholar

Wiejak, K., i in. (2015). Skala prognoz edukacyjnych SPE IBE. IBE.
Google Scholar

Wydell, T.N., Butterworth, B. (1999). A case study of an English–Japanese bilingual with monolingual dyslexia. Cognition, 70, 273–305. https://doi.org/10.1016/s0010-0277(99)00016-5.
Google Scholar

Rafał Młyński

rafal.mlynski@uj.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-9069-0612

Affiliation:

Jagiellonian University Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Rafał Młyński – doktor nauk humanistycznych w dyscyplinie językoznawstwo, logopeda. Autor publikacji dotyczących bilingwizmu polsko-obcego w ramach logopedii. Jego zainteresowania naukowe to dwujęzyczność dziecięca, metodologia badań logopedycznych oraz implementacja metodyki nauczania języka polskiego jako obcego, drugiego i odziedziczonego w logopedii. Prowadzi diagnozę i terapię jedno- i dwujęzycznych dzieci w wieku przedszkolnym. rafal.mlynski@uj.edu.pl

Sofia Kamińska

https://orcid.org/0000-0002-0393-3178

Affiliation:

University of Siedlce Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)

Sofia Kamińska – doktor nauk humanistycznych, pedagog, neurologopeda, specjalistka w dziedzinie neurologopedii, adiunkt w Uniwersytecie w Siedlcach. Doświadczenie zawodowe zdobywała w pracy z dziećmi i dorosłymi w placówkach medycznych i oświatowych w kraju i za granicą (w Islandii). Pracuje jako neurologopeda w przedszkolu integracyjnym. Interesuje się problematyką rozwoju mowy w normie i patologii (rozwojowymi zaburzeniami językowymi SLI/DLD), wielojęzycznością dziecięcą oraz gerontologopedią. sk3302@stud.uws.edu.pl

2023
Published: 2021-10-15

ISSN: 2300-5246

eISSN: 2391-4297

10.31261/LOGOPEDIASILESIANA

Publisher

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Submit