Odpowiedzialność w prawie ochrony środowiska – wybrane uwagi na przykładzie odpowiedzialności odszkodowawczej za ograniczenia prawa własności w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania

Mariusz Baran

doi:10.31261/PPGOS.2026.01.04

Opublikowane: 2026-02-10

2026

Odpowiedzialność w prawie ochrony środowiska – wybrane uwagi na przykładzie odpowiedzialności odszkodowawczej za ograniczenia prawa własności w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania

Mariusz Baran

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.01.04

Abstrakt

Artykuł zawiera analizę modelu odpowiedzialności odszkodowawczej za legalne działanie administracji na przykładzie odpowiedzialności z tytułu ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania (OOU). Rozważania zmierzają do odpowiedzi na pytanie, czy jej zakres obejmuje tylko zmiany wywołane szczegółowymi postanowieniami uchwały o utworzeniu OOU czy też odpowiedzialność odszkodowawczą uzasadnia samo włączenie nieruchomości w obręb tego obszaru. Aby ustalić charakter i zakres odpowiedzialności za ograniczenia prawa własności w związku z ustanowieniem OOU i poddać krytycznej ocenie orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące tej tematyki, autor omawia specyfikę prawa ochrony środowiska, związki odpowiedzialności w tymże prawie z innymi gałęziami prawa, cel tworzenia obszaru ograniczonego użytkowania jako instytucji ochrony środowiska, a także formy ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Następnie analizuje model odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu ustanowienia OOU oraz wpływ jego utworzenia na prawo własności nieruchomości położonej na tym obszarze.

Słowa kluczowe:

odpowiedzialność odszkodowawcza , obszar ograniczonego użytkowania , ochrona jakościowa środowiska , odpowiedzialność za legalne działanie administracji

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Baran, M. (2026). Odpowiedzialność w prawie ochrony środowiska – wybrane uwagi na przykładzie odpowiedzialności odszkodowawczej za ograniczenia prawa własności w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. Prawne Problemy Górnictwa I Ochrony Środowiska, 1–39. https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.01.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).

Bibliografia

Bagińska E., Parchomiuk J., Przesłanki odpowiedzialności za działania legalne administracji, w: System prawa administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2016, s. 503–568.
Google Scholar

Bar M., Obszar ograniczonego użytkowania, w: Prawo ochrony środowiska. Komentarz, red. M. Górski, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2014, s. 425–451.
Google Scholar

Baran M., Conflicts of interest in environmental law: Climate-related renewable energy goals
Google Scholar

vis-a-vis environmental protection interest (on the example of the RES III Directive), w: Sustainable energy: Still united in diversity? Integrating energy, climate and environmental law in times of geopolitical instability, eds. F. Tiche et al., University of Groningen Press, Groningen 2025, s. 135–156.
Google Scholar

Baran M., „Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości” (w rozumieniu art. 129 ust. 2 p.o.ś.) jako przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania – wybrane uwagi, w: Na rozdrożach prawa publicznego i prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci profesora Ryszarda Mikosza, red. G. Dobrowolski, F. Nawrot, Ł. Strzępek, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2024, s. 37–60.
Google Scholar

Baran M., Iwańska B., Ochrona interesu prawnego w prawie ochrony środowiska, w: Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, red. Z. Kmieciak, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 193–245.
Google Scholar

Boć J., O konstytucyjnych uregulowaniach wyrównania strat legalnych, w: Przeobrażenia we współczesnym prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997, s. 29–33 (Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji, t. 38).
Google Scholar

Boć J., Obywatel wobec ingerencji współczesnej administracji, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1985.
Google Scholar

Boć J., Prawo ochrony środowiska jako prawo publiczne, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 17–27.
Google Scholar

Boć J., Wyrównanie strat wynikłych z legalnych działań administracji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971.
Google Scholar

Boć J., Samborska-Boć E., Uwagi o polskim systemie regulacji prawnej ochrony środowiska, w: J. Boć, K. Nowacki, E. Samborska-Boć, Ochrona środowiska, wyd. 6, Kolonia Limited, Wrocław 2004, s. 134–179.
Google Scholar

Bosek L., Konstytucyjna formuła odpowiedzialności odszkodowawczej administracji publicznej, w: System prawa administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 455–596.
Google Scholar

Bosek L., Szydło M., Komentarz do art. 31 Konstytucji, w: Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.Beck, Legalis 2016.
Google Scholar

Ciechanowicz-McLean J., Interes publiczny w prawie ochrony środowiska, w: Problemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga jubileuszowa profesora Bronisława Jastrzębskiego, red. J. Dobkowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2007, s. 452–459.
Google Scholar

Cieślak Z., Istota i zakres prawa administracyjnego, w: Prawo administracyjne, red. Z. Niewiadomski, wyd. 6, LexisNexis, Warszawa 2014, s. 52–68.
Google Scholar

Czuba S., Cywilnoprawna problematyka wywłaszczenia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.
Google Scholar

Dybowski T., Naprawienie szkody, w: System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań. Część ogólna, red. Z. Radwański, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1981, s. 163–308.
Google Scholar

Florczak-Wątor M., Komentarz do art. 74, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Wolters Kluwer, LEX/el. 2021.
Google Scholar

Górski M., System prawa ochrony środowiska, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 29–41.
Google Scholar

Iserzon E., Uwagi o kryterium stosunku administracyjnoprawnego (próba rewizji), „Państwo i Prawo” 1965, z. 11, s. 663–670.
Google Scholar

Iwańska B., Koncepcja „skargi zbiorowej” w prawie ochrony środowiska, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
Google Scholar

Jakimowicz W., O pograniczu bez granic, w: Pogranicze prawa administracyjnego. IX Krakowsko-Wrocławskie Spotkanie Naukowe Administratywistów, red. J. Zimmermann, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 23–33.
Google Scholar

Kocoł T., Odpowiedzialność za szkody w prawie wodnym, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, 2022 [niepublikowana rozprawa doktorska].
Google Scholar

Korzeniowski P., Zasady prawne ochrony środowiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2010.
Google Scholar

Kosieradzka-Federczyk A., Obszar ograniczonego użytkowania, w: W. Federczyk, A. Fogel, A. Kosieradzka-Federczyk, Prawo ochrony środowiska w procesie inwestycyjno-budowlanym, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 273–279.
Google Scholar

Kulesza M., Obszar specjalny jako prawny instrument ochrony i kształtowania środowiska naturalnego, „Studia Iuridica” 1974, t. 2, s. 59–71.
Google Scholar

Kurowska T., Koncepcja obszaru specjalnego a ochrona środowiska naturalnego, w: Zagadnienia prawne ochrony środowiska, red. K. Podgórski, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1981, s. 129–152.
Google Scholar

Kurowska T., Obszar specjalny jako postać ingerencji administracji w sferę uprawnień właściciela nieruchomości gruntowej, „Studia Iuridica Silesiana” 1979, nr 6, s. 47–66.
Google Scholar

Lemańska E., Przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, „Państwo i Prawo” 2009, z. 10, s. 83–91.
Google Scholar

Longchamps F., Problemy pogranicza prawa administracyjnego, „Studia Prawnicze” 1967, nr 16, s. 3–32.
Google Scholar

Łętowska E., Charakter odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu funkcji publicznych i jej stosunek do odszkodowawczej odpowiedzialności kodeksowej, w: Studia z prawa zobowiązań, red. Z. Radwański, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Poznań 1979, s. 83–102.
Google Scholar

Łętowska E., W związku z odpowiedzialnością za szkody wyrządzone funkcjonowaniem administracji, w: Zbiór studiów z zakresu nauk administracyjnych, red. Z. Rybicki, M. Gromadzka-Grzegorzewska, M. Wyrzykowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1978, s. 51–61.
Google Scholar

Łętowska E., Własność i jej ochrona jako wzorzec kontroli konstytucyjności. Wybrane problemy, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2009, z. 4, s. 889–919.
Google Scholar

Miler A., Obszar ograniczonego użytkowania. Zagadnienia prawne, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2012.
Google Scholar

Parchomiuk J., Geneza i zarys ewolucji odpowiedzialności państwa, w: System prawa administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2016, s. 1–46.
Google Scholar

Parchomiuk J., Podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej za tzw. szkody legalne, w: Odpowiedzialność majątkowa władzy publicznej, red. E. Gierach, M. Jabłoński, K. Koźmiński, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2016, s. 123–166.
Google Scholar

Radecki W., Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska, Difin, Warszawa 2002.
Google Scholar

Rakoczy B., Ograniczenie praw i wolności jednostki ze względu na ochronę środowiska w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2006.
Google Scholar

Rakoczy B., Prawo ochrony środowiska w styku z innymi obszarami systemu prawa, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 69–79.
Google Scholar

Rakoczy B. et al., Obszar ograniczonego użytkowania w prawie polskim, Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych – Oddział Wielkopolski, Poznań 2011.
Google Scholar

Rotko J., Ochrona zasobów środowiska. Tytuł II ustawy – Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Wydawnictwo „Prawo Ochrony Środowiska”, Wrocław 2002.
Google Scholar

Schmidt-Aßmann E., Ogólne prawo administracyjne jako idea porządku. Założenia i zadania tworzenia systemu prawnoadministracyjnego, tłum. A. Wasilewski, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2011.
Google Scholar

Siarkiewicz K., Obowiązek naprawienia szkody górniczej, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 1971, nr 8/9, s. 272–277.
Google Scholar

Smoktunowicz E., Odpowiedzialność za szkodę górniczą, „Państwo i Prawo” 1962, z. 7, s. 82–95.
Google Scholar

Stelmasiak J., Instytucja obszaru specjalnego w materialnym prawie administracyjnym na przykładzie obszarów specjalnych o charakterze ekologicznym, w: System prawa administracyjnego, t. 7, Prawo administracyjne materialne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2017, s. 685–717.
Google Scholar

Stelmasiak J., Interes indywidualny a interes publiczny w ochronie środowiska w obszarze specjalnym o charakterze ekologicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2013.
Google Scholar

Szalewska M., Model odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, w: Problemy pogranicza prawa administracyjnego i prawa ochrony środowiska, red. A. Kaźmierska-Patrzyczna, P. Korzeniowski, M. Stahl, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 663–672.
Google Scholar

Szpunar A., Ustalenie odszkodowania w prawie cywilnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1975.
Google Scholar

Warkałło W., Odpowiedzialność odszkodowawcza. Funkcje, rodzaje, granice, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972.
Google Scholar

Wasilewski A., Administracja wobec prawa własności nieruchomości gruntowych. Rozważania z zakresu nauki prawa administracyjnego, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1972 (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze, z. 54).
Google Scholar

Wasilewski A., Dynamika zmian i kontynuacja we współczesnym prawie administracyjnym wyzwaniem dla doktryny prawa (na przykładzie prawa o ochronie środowiska), w: Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, red. J. Supernat, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2009, s. 768–775.
Google Scholar

Wojciechowska K., Lotniskowy obszar ograniczonego użytkowania, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2019.
Google Scholar

Wojtyczek K., Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Zakamycze, Kraków 1999.
Google Scholar

Wojtyczek K., Zasada proporcjonalności, w: Prawa i wolności obywatelskie, red. B. Banaszak, A. Preisner, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, s. 667–692.
Google Scholar

Wolanin M., Znaczenie pojęcia „wywłaszczenie” w kontekście konstytucyjnego obowiązku ochrony prawa własności, w: Wolności i prawa człowieka i obywatela w orzecznictwie sądów administracyjnych. Księga jubileuszowa na 100-lecie utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego, red. J. Chlebny, Wydawnictwo C.H.Beck, s. 305–314.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. I, „Casus” 2009, nr 52, s. 24–30.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. II, „Casus” 2009, nr 53, s. 15–20.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. III, „Casus” 2009, nr 54, s. 39–44.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. IV, „Casus” 2010, nr 55, s. 29–36.
Google Scholar

Wszołek P., Problematyka administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej na przykładzie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, „Casus” 2010, nr 56, s. 9–20.
Google Scholar

Wyrzykowski M., Granice praw i wolności – granice władzy, w: Obywatel – jego wolności i prawa. Zbiór studiów przygotowanych z okazji 10-lecia urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich, oprac. B. Oliwa-Radzikowska, Biuro RPO, Warszawa 1998, s. 45–59.
Google Scholar

Zacharczuk P., Obszary specjalne w polskim materialnym prawie administracyjnym, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2017.
Google Scholar

Zaradkiewicz K., Komentarz do art. 21 Konstytucji, w: Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.Beck, Legalis 2016.
Google Scholar

Zimmermann J., Aksjomaty prawa administracyjnego, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
Google Scholar

Zimmermann J., Przedmowa, w: Pogranicze prawa administracyjnego. IX Krakowsko-Wrocławskie Spotkanie Naukowe Administratywistów, red. J. Zimmermann, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 13–19.
Google Scholar

Zoll F., Zobowiązania w zarysie według polskiego kodeksu zobowiązań, wyd. 2, Gebethner i Wolff, Warszawa 1948.
Google Scholar

2026
Opublikowane: 2021-06-25

eISSN: 2451-3431

10.31261/PPGOS

Wydawca

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Prześlij tekst