Odpowiedzialność w prawie ochrony środowiska – wybrane uwagi na przykładzie odpowiedzialności odszkodowawczej za ograniczenia prawa własności w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania

Mariusz Baran

doi:10.31261/PPGOS.2026.01.04

Published: 2026-02-10

2026

Liability in environmental law – selected comments based on the example of liability for damages for restrictions on property rights in connection with the establishment of a restricted use area

Mariusz Baran

Section: Articles

https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.01.04

Abstract

The article contains an analysis of the model of liability for damages for lawful administrative actions, using the example of liability for establishing a restricted use area (RUA). The considerations aim to answer the question of whether its scope covers only changes caused by specific provisions of the resolution on the establishment of an RUA, or whether liability for damages is justified by the mere inclusion of the property within the boundaries of that area. In order to determine the nature and scope of liability for restrictions on property rights in connection with the establishment of an RUA and to critically assess the relevant case law of the Supreme Court, the
author discusses the specificity of environmental law, the relationship between liability in this law and other areas of law, the purpose of creating a restricted use area as an environmental protection institution, as well as the forms of restriction on the use of real estate. He then analyzes the model of liability for damages arising from the establishment of an RUA and the impact of its creation on the property rights of real estate within the boundaries of that area.

Keywords:

liability for damages , restricted use area , qualitative environmental protection , liability for legal actions of the administration

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Baran, M. (2026). Liability in environmental law – selected comments based on the example of liability for damages for restrictions on property rights in connection with the establishment of a restricted use area. Prawne Problemy Górnictwa I Ochrony Środowiska, 1–39. https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.01.04

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

The Copyright Owners of the submitted texts grant the Reader the right to use the pdf documents under the provisions of the Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA). The user can copy and redistribute the material in any medium or format and remix, transform, and build upon the material for any purpose.

1. License

The University of Silesia Press provides immediate open access to journal’s content under the Creative Commons BY-SA 4.0 license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Authors who publish with this journal retain all copyrights and agree to the terms of the above-mentioned CC BY-SA 4.0 license.

2. Author’s Warranties

The author warrants that the article is original, written by stated author/s, has not been published before, contains no unlawful statements, does not infringe the rights of others, is subject to copyright that is vested exclusively in the author and free of any third party rights, and that any necessary written permissions to quote from other sources have been obtained by the author/s.

If the article contains illustrative material (drawings, photos, graphs, maps), the author declares that the said works are of his authorship, they do not infringe the rights of the third party (including personal rights, i.a. the authorization to reproduce physical likeness) and the author holds exclusive proprietary copyrights. The author publishes the above works as part of the article under the licence "Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International".

ATTENTION! When the legal situation of the illustrative material has not been determined and the necessary consent has not been granted by the proprietary copyrights holders, the submitted material will not be accepted for editorial process. At the same time the author takes full responsibility for providing false data (this also regards covering the costs incurred by the University of Silesia Press and financial claims of the third party).

3. User Rights

Under the CC BY-SA 4.0 license, the users are free to share (copy, distribute and transmit the contribution) and adapt (remix, transform, and build upon the material) the article for any purpose, provided they attribute the contribution in the manner specified by the author or licensor.

4. Co-Authorship

If the article was prepared jointly with other authors, the signatory of this form warrants that he/she has been authorized by all co-authors to sign this agreement on their behalf, and agrees to inform his/her co-authors of the terms of this agreement.

I hereby declare that in the event of withdrawal of the text from the publishing process or submitting it to another publisher without agreement from the editorial office, I agree to cover all costs incurred by the University of Silesia in connection with my application.

References

Bagińska E., Parchomiuk J., Przesłanki odpowiedzialności za działania legalne administracji, w: System prawa administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2016, s. 503–568.
Google Scholar

Bar M., Obszar ograniczonego użytkowania, w: Prawo ochrony środowiska. Komentarz, red. M. Górski, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2014, s. 425–451.
Google Scholar

Baran M., Conflicts of interest in environmental law: Climate-related renewable energy goals
Google Scholar

vis-a-vis environmental protection interest (on the example of the RES III Directive), w: Sustainable energy: Still united in diversity? Integrating energy, climate and environmental law in times of geopolitical instability, eds. F. Tiche et al., University of Groningen Press, Groningen 2025, s. 135–156.
Google Scholar

Baran M., „Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości” (w rozumieniu art. 129 ust. 2 p.o.ś.) jako przesłanka odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania – wybrane uwagi, w: Na rozdrożach prawa publicznego i prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci profesora Ryszarda Mikosza, red. G. Dobrowolski, F. Nawrot, Ł. Strzępek, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2024, s. 37–60.
Google Scholar

Baran M., Iwańska B., Ochrona interesu prawnego w prawie ochrony środowiska, w: Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, red. Z. Kmieciak, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 193–245.
Google Scholar

Boć J., O konstytucyjnych uregulowaniach wyrównania strat legalnych, w: Przeobrażenia we współczesnym prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1997, s. 29–33 (Acta Universitatis Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji, t. 38).
Google Scholar

Boć J., Obywatel wobec ingerencji współczesnej administracji, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1985.
Google Scholar

Boć J., Prawo ochrony środowiska jako prawo publiczne, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 17–27.
Google Scholar

Boć J., Wyrównanie strat wynikłych z legalnych działań administracji, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971.
Google Scholar

Boć J., Samborska-Boć E., Uwagi o polskim systemie regulacji prawnej ochrony środowiska, w: J. Boć, K. Nowacki, E. Samborska-Boć, Ochrona środowiska, wyd. 6, Kolonia Limited, Wrocław 2004, s. 134–179.
Google Scholar

Bosek L., Konstytucyjna formuła odpowiedzialności odszkodowawczej administracji publicznej, w: System prawa administracyjnego, t. 2, Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 455–596.
Google Scholar

Bosek L., Szydło M., Komentarz do art. 31 Konstytucji, w: Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.Beck, Legalis 2016.
Google Scholar

Ciechanowicz-McLean J., Interes publiczny w prawie ochrony środowiska, w: Problemy współczesnego ustrojoznawstwa. Księga jubileuszowa profesora Bronisława Jastrzębskiego, red. J. Dobkowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2007, s. 452–459.
Google Scholar

Cieślak Z., Istota i zakres prawa administracyjnego, w: Prawo administracyjne, red. Z. Niewiadomski, wyd. 6, LexisNexis, Warszawa 2014, s. 52–68.
Google Scholar

Czuba S., Cywilnoprawna problematyka wywłaszczenia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1980.
Google Scholar

Dybowski T., Naprawienie szkody, w: System prawa cywilnego, t. 3, cz. 1, Prawo zobowiązań. Część ogólna, red. Z. Radwański, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1981, s. 163–308.
Google Scholar

Florczak-Wątor M., Komentarz do art. 74, w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. P. Tuleja, Wolters Kluwer, LEX/el. 2021.
Google Scholar

Górski M., System prawa ochrony środowiska, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 29–41.
Google Scholar

Iserzon E., Uwagi o kryterium stosunku administracyjnoprawnego (próba rewizji), „Państwo i Prawo” 1965, z. 11, s. 663–670.
Google Scholar

Iwańska B., Koncepcja „skargi zbiorowej” w prawie ochrony środowiska, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
Google Scholar

Jakimowicz W., O pograniczu bez granic, w: Pogranicze prawa administracyjnego. IX Krakowsko-Wrocławskie Spotkanie Naukowe Administratywistów, red. J. Zimmermann, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 23–33.
Google Scholar

Kocoł T., Odpowiedzialność za szkody w prawie wodnym, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, 2022 [niepublikowana rozprawa doktorska].
Google Scholar

Korzeniowski P., Zasady prawne ochrony środowiska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2010.
Google Scholar

Kosieradzka-Federczyk A., Obszar ograniczonego użytkowania, w: W. Federczyk, A. Fogel, A. Kosieradzka-Federczyk, Prawo ochrony środowiska w procesie inwestycyjno-budowlanym, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, s. 273–279.
Google Scholar

Kulesza M., Obszar specjalny jako prawny instrument ochrony i kształtowania środowiska naturalnego, „Studia Iuridica” 1974, t. 2, s. 59–71.
Google Scholar

Kurowska T., Koncepcja obszaru specjalnego a ochrona środowiska naturalnego, w: Zagadnienia prawne ochrony środowiska, red. K. Podgórski, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1981, s. 129–152.
Google Scholar

Kurowska T., Obszar specjalny jako postać ingerencji administracji w sferę uprawnień właściciela nieruchomości gruntowej, „Studia Iuridica Silesiana” 1979, nr 6, s. 47–66.
Google Scholar

Lemańska E., Przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, „Państwo i Prawo” 2009, z. 10, s. 83–91.
Google Scholar

Longchamps F., Problemy pogranicza prawa administracyjnego, „Studia Prawnicze” 1967, nr 16, s. 3–32.
Google Scholar

Łętowska E., Charakter odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu funkcji publicznych i jej stosunek do odszkodowawczej odpowiedzialności kodeksowej, w: Studia z prawa zobowiązań, red. Z. Radwański, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa–Poznań 1979, s. 83–102.
Google Scholar

Łętowska E., W związku z odpowiedzialnością za szkody wyrządzone funkcjonowaniem administracji, w: Zbiór studiów z zakresu nauk administracyjnych, red. Z. Rybicki, M. Gromadzka-Grzegorzewska, M. Wyrzykowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1978, s. 51–61.
Google Scholar

Łętowska E., Własność i jej ochrona jako wzorzec kontroli konstytucyjności. Wybrane problemy, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2009, z. 4, s. 889–919.
Google Scholar

Miler A., Obszar ograniczonego użytkowania. Zagadnienia prawne, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2012.
Google Scholar

Parchomiuk J., Geneza i zarys ewolucji odpowiedzialności państwa, w: System prawa administracyjnego, t. 12, Odpowiedzialność odszkodowawcza w administracji, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2016, s. 1–46.
Google Scholar

Parchomiuk J., Podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej za tzw. szkody legalne, w: Odpowiedzialność majątkowa władzy publicznej, red. E. Gierach, M. Jabłoński, K. Koźmiński, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2016, s. 123–166.
Google Scholar

Radecki W., Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska, Difin, Warszawa 2002.
Google Scholar

Rakoczy B., Ograniczenie praw i wolności jednostki ze względu na ochronę środowiska w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 2006.
Google Scholar

Rakoczy B., Prawo ochrony środowiska w styku z innymi obszarami systemu prawa, w: Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, red. P. Korzeniowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2015, s. 69–79.
Google Scholar

Rakoczy B. et al., Obszar ograniczonego użytkowania w prawie polskim, Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych – Oddział Wielkopolski, Poznań 2011.
Google Scholar

Rotko J., Ochrona zasobów środowiska. Tytuł II ustawy – Prawo ochrony środowiska. Komentarz, Wydawnictwo „Prawo Ochrony Środowiska”, Wrocław 2002.
Google Scholar

Schmidt-Aßmann E., Ogólne prawo administracyjne jako idea porządku. Założenia i zadania tworzenia systemu prawnoadministracyjnego, tłum. A. Wasilewski, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2011.
Google Scholar

Siarkiewicz K., Obowiązek naprawienia szkody górniczej, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 1971, nr 8/9, s. 272–277.
Google Scholar

Smoktunowicz E., Odpowiedzialność za szkodę górniczą, „Państwo i Prawo” 1962, z. 7, s. 82–95.
Google Scholar

Stelmasiak J., Instytucja obszaru specjalnego w materialnym prawie administracyjnym na przykładzie obszarów specjalnych o charakterze ekologicznym, w: System prawa administracyjnego, t. 7, Prawo administracyjne materialne, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, wyd. 2, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2017, s. 685–717.
Google Scholar

Stelmasiak J., Interes indywidualny a interes publiczny w ochronie środowiska w obszarze specjalnym o charakterze ekologicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2013.
Google Scholar

Szalewska M., Model odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, w: Problemy pogranicza prawa administracyjnego i prawa ochrony środowiska, red. A. Kaźmierska-Patrzyczna, P. Korzeniowski, M. Stahl, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 663–672.
Google Scholar

Szpunar A., Ustalenie odszkodowania w prawie cywilnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1975.
Google Scholar

Warkałło W., Odpowiedzialność odszkodowawcza. Funkcje, rodzaje, granice, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1972.
Google Scholar

Wasilewski A., Administracja wobec prawa własności nieruchomości gruntowych. Rozważania z zakresu nauki prawa administracyjnego, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1972 (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Prawnicze, z. 54).
Google Scholar

Wasilewski A., Dynamika zmian i kontynuacja we współczesnym prawie administracyjnym wyzwaniem dla doktryny prawa (na przykładzie prawa o ochronie środowiska), w: Między tradycją a przyszłością w nauce prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Janowi Bociowi, red. J. Supernat, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2009, s. 768–775.
Google Scholar

Wojciechowska K., Lotniskowy obszar ograniczonego użytkowania, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2019.
Google Scholar

Wojtyczek K., Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Zakamycze, Kraków 1999.
Google Scholar

Wojtyczek K., Zasada proporcjonalności, w: Prawa i wolności obywatelskie, red. B. Banaszak, A. Preisner, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, s. 667–692.
Google Scholar

Wolanin M., Znaczenie pojęcia „wywłaszczenie” w kontekście konstytucyjnego obowiązku ochrony prawa własności, w: Wolności i prawa człowieka i obywatela w orzecznictwie sądów administracyjnych. Księga jubileuszowa na 100-lecie utworzenia Najwyższego Trybunału Administracyjnego, red. J. Chlebny, Wydawnictwo C.H.Beck, s. 305–314.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. I, „Casus” 2009, nr 52, s. 24–30.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. II, „Casus” 2009, nr 53, s. 15–20.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. III, „Casus” 2009, nr 54, s. 39–44.
Google Scholar

Wszołek P., O administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej, cz. IV, „Casus” 2010, nr 55, s. 29–36.
Google Scholar

Wszołek P., Problematyka administracyjnoprawnej odpowiedzialności wyrównawczej na przykładzie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, „Casus” 2010, nr 56, s. 9–20.
Google Scholar

Wyrzykowski M., Granice praw i wolności – granice władzy, w: Obywatel – jego wolności i prawa. Zbiór studiów przygotowanych z okazji 10-lecia urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich, oprac. B. Oliwa-Radzikowska, Biuro RPO, Warszawa 1998, s. 45–59.
Google Scholar

Zacharczuk P., Obszary specjalne w polskim materialnym prawie administracyjnym, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2017.
Google Scholar

Zaradkiewicz K., Komentarz do art. 21 Konstytucji, w: Konstytucja RP. Komentarz, t. 1, Art. 1–86, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.Beck, Legalis 2016.
Google Scholar

Zimmermann J., Aksjomaty prawa administracyjnego, Wolters Kluwer, Warszawa 2013.
Google Scholar

Zimmermann J., Przedmowa, w: Pogranicze prawa administracyjnego. IX Krakowsko-Wrocławskie Spotkanie Naukowe Administratywistów, red. J. Zimmermann, Wolters Kluwer, Warszawa 2019, s. 13–19.
Google Scholar

Zoll F., Zobowiązania w zarysie według polskiego kodeksu zobowiązań, wyd. 2, Gebethner i Wolff, Warszawa 1948.
Google Scholar

2026
Published: 2021-06-25

eISSN: 2451-3431

10.31261/PPGOS

Publisher

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Submit