Przedmiotem analizy jest kwestia prawa właściwego dla przedsiębiorstwa oraz umów obejmujących zbycie czy oddanie do korzystania przedsiebiorstwa w prawie prywatnym międzynarodowym. W tykście przyjęto rozumienie przedsiębiorstwa w ujęciu przedmiotowym – zbiór składników majątkowych podlegających obrotowi na podstawie umownej czy ustawowej (np. dziedziczenia). Tekst skupia się na czynnościach dotyczących przedsiębiorstwa między żyjącymi (inter vivos). Pominięto problematykę nabywania przedsiębiorstwa nortis causa. Zasadniczą tezą bronioną w tekście jest interpretacja o jednolitym statucie prawa do przedsiębiorstwa w prawie kolizyjnym (jako przeciwny pogląd do koncepcji roszczepionego statutu przedsiębiorstwa). Tekst składa się z następujących części: 1) uwagi komparatystyczne, 2) zbycie przedsiębiorstwa w normach prawa jednolitego, 3) określenie prawa właściwego dla przedsiębiorstwa, 4) zakresu statutu przedsiębiorstwa w prawie kolizyjnym, 5) prawo właściwe dla umów obejmujących przedsiębiorstwo, 6) prawo właściwe dla odpowiedzialności nabywcy za długi przedsiębiorstwa, 7) podsumowanie.

Artykuł stanowi polemikę ze spotykanymi w doktrynie i orzecznictwie poglądami o bezwzględnym związaniu przez sąd zaświadczeniem A1, potwierdzającym ustawodawstwo, któremu dany pracownik podlega w zakresie zabezpieczenia społecznego – w przypadku, gdy dowiedzione zostanie, że zaświadczenie to uzyskano w drodze oszustwa. Teza o braku takiego związania wyprowadzona została na bazie istniejącego w porządku unijnym zakazu nadużywania praw i czerpania korzyści z oszustwa oraz obowiązkach sądu orzekającego w sprawie w zakresie ustalania i stosowania prawa właściwego z urzędu, przy wykorzystaniu metod: dogmatycznych, analizy krytycznej. W artykule proponuje się, za stanowiskiem przedstawionym przez Rzecznika Generalnego TSUE Henrika Saugmandsgaard Øe, przyjęcie założenia, że sąd nie jest związany wynikiem procedury dialogu i koncyliacji, zmierzającej do usunięcia z obrotu wadliwego zaświadczenia A1.

W tekście  zwraca się uwagę na przyczyny obecnej regulacji rozporządzenia Rzym I przede wszystkim w kontekście prawa właściwego dla umowy ubezpieczenia (bezpośredniego), co oznacza zarówno konieczność pogodzenia różnorodnych tradycji regulacji rynku ubezpieczeniowego, jak i też poradzenie sobie z zawiłościami rozwiązań przyjętych w prawie UE.

Podkreśla się także rangę tzw. generacji dyrektyw ubezpieczeniowych, co rzutowało historycznie na rozbieżności w wykładni pojęcia umiejscowienia (lokalizacji) ryzyka ubezpieczeniowego jako łącznika kolizyjnego. Istotne jest  znaczenie dyrektywy Solvency II ( tzw. Wypłacalność II) i konkluzje wynikające z orzecznictwa TSUE wraz z treścią relewantnych opinii Rzeczników Generalnych.

Zaznaczono, że te pojęcie nie tylko ma znaczenie dla prawa kolizyjnego, ale także funkcjonuje w prawie publicznym, np. rozwiązaniach odnoszących się do opodatkowania ubezpieczycieli.[1]

W podsumowaniu zauważono, że taka jednolitość i powiązanie tego łącznika jedynie z osobą ubezpieczającego jako strony umowy wcale nie musi być wyłącznie korzystne dla praktyki, a kwestią  kluczową, aczkolwiek wykraczającą poza zakres treściowy artykułu jest charakter pojęciowy samego ryzyka, zarówno w prawie kolizyjnym jak i merytorycznym (vide: regulacja polskiej  ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej: UDUiR).

[1] Na potrzeby tekstu autor używa wymiennie słów: ubezpieczyciel/zakład ubezpieczeń, także dlatego, że poruszana tematyka stanowi swoiste iunctim prawa prywatnego i publicznego. Zarazem autor ma pełną świadomość dystynkcji tych określeń na potrzeby kodeksu cywilnego ( Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.) i odpowiednio: ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 838 ze zm.) oraz ustawy o dystrybucji ubezpieczeń (Ustawa z dnia 15 grudnia 2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń  t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1214) zresztą nie widząc osobiście de lege ferenda potrzeby utrzymywania  takiego zróżnicowania w prawie polskim; por. rozwinięcie tego poglądu: D. Fuchs w: D. Fuchs, Ł. Żarnowiec, Ubezpieczenia gospodarcze w działalności samorządu terytorialnego, Warszawa 2023r., s. 187-188.

Artykuł traktuje o wpływie wątpliwości co do charakteru prawnego art. 15 k.s.h. na wynik kwalifikacji kolizyjnoprawnej wynikającego z tego przepisu wymogu uzyskania zgody organu właścicielskiego na zawarcie umów o finansowanie z funkcjonariuszem spółki kapitałowej. Wymóg ten może być postrzegany jako dotyczący płaszczyzn korporacyjnej, umocowania lub kontraktowej. W zależności od przyjęcia charakteru prawnego tego wymogu, możliwe jest zaliczenie go do różnych statutów – korporacyjnego, reprezentacji lub kontraktowego. W praktyce może to powodować istotne wątpliwości co do skutku braku uzyskania zgody organu właścicielskiego. Bez jednoznacznego określenia charakteru prawnego nie jest możliwe rozstrzygnięcie, do którego statutu należy zaliczyć wymóg, o którym  mowa w art. 15 k.s.h. Na podstawie dotychczasowych wypowiedzi doktryny wątpliwe jest uznanie art. 15 k.s.h. za wymuszający swoje zastosowanie. Zasada ochrony kontrahentów pozwala w szczególnych sytuacjach utrzymać w mocy umowę mimo braku spełnienia wymogu z art. 15 k.s.h. 

Obecna sytuacja w relacjach Polski i Ukrainy, wydarzenia wojenne w Ukrainie, współpraca gospodarcza obu krajów nie pozostaje bez wpływu na prawo. Nie budzi wątpliwości, że zawierane umowy między podmiotami z Polski i Ukrainy będą generować postępowania sądowe w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem postanowień umownych przez jednego lub obu kontrahentów. W związku z czym nie bez znaczenia będą przepisy obu krajów regulujące kwestie uznawania i wykonywania orzeczeń zagranicznych. Należy podkreślić, że liczba takich postępowań w relacjachpolsko-ukraińskich była znikoma, co potwierdza brak wielkiej liczby orzeczeń sądowych w tym zakresie. Jednak, mając nadzieję na rozwój współpracy gospodarczej, sędziowie muszą mieć świadomość jakie przepisy i w jakim zakresie należy stosować w postępowaniu o uznanie i wykonanie orzeczenia zagranicznego, żeby unikać sytuacji, której dopuścił się sąd w postępowaniu będącym przedmiotem niniejszej glosy. Korelacja przepisów konwencji polsko-ukraińskiej z 1993 roku i prawa wewnętrznego Ukrainy i Polski nie jest taka jednoznaczna. Niniejsza glosa przedstawia najbardziej dyskusyjne aspekty związane ze stosowaniem prawa właściwego w sprawach gospodarczych o uznanie i wykonanie orzeczeń zagranicznych.