Strona redakcyjna

Spis treści

BACHTIN I KRISTEVA: O PROBLEMIE PAMIĘCI LITERATURY

Streszczenie

Autorka przeprowadza weryfi kację aparatu pojęciowego, który znajduje szerokie ale nieprecyzyjne zastosowanie we współczesnym literaturoznawstwie. Podejmuje próbę od-powiedzi na pytanie o treść, granice i zakres semantyczny takich terminów, jak „dialog” (Bachtin) i „intertekstualność” (Kristeva). Porównując obie te kategorie, autorka dochodzi do wniosku o konieczności włączenia jeszcze jednego pojęcia — uniwersalnej kategorii „pamięci twórczości literackiej”, otierającej nowe możliwości rozwoju narzędzi analitycz-nych w tym obszarze badań.

BAKHTIN AND KRISTEVA: TO THE PROBLEM OF THE MEMORY OF LITERATURE

Summary

The article is devoted to researching the key categories of the contemporary literary criticism. It is aimed at outlining difference and similarity of the basic concepts by Bakhtin (dialogue) and Kristeva (intertextuality). As a result the author comes to the conclusion that for solving the problem one have to refer to the “third” universal category — memory of literature. This category reveals new ways of promoting literary analysis and helps to correct our development in this area.

TRANSFORMACJA GRECKIEJ MITOLOGII W BAŚNIOWYM OBRAZIE BABY JAGI

Streszczenie

W artykule zostało wykorzystane mitologiczne podejście umożliwiające ujawnienie nowych źródeł pochodzenia bajkowej postaci Baby Jagi. Podstawą mitologicznej analizy posłużyła teoria wybitnego folklorysty rosyjskiego Władimira Proppa dotycząca pochodzenia i kształtowania się postaci i motywów w bajce magicznej. Na podstawie tekstów rosyjskiej bajki magiczne autorka udowadnia, że najbardziej wyrazista i wszechstronna postać ro-syjskiego folkloru i motywy z nią związane mają swoje korzenie w micie. Baba Jaga jest utożsamiana z postaciami mitologii greckiej zgodnie z funkcjami, rolą jaką odgrywa w ro-syjskiej bajce magicznej oraz charakterystycznymi atrybutami. Jej postać jest równoznaczna z odważnym i pomocnym ludziom Prometeuszem, mrocznym Charonem z zaświatów oraz piękną i wojowniczą Afrodytą. Bajkowa Baba Jaga w szczególny sposób połączyła w sobie cechy przeciwległych postaci z mitologii greckiej. Przedstawiona w artykule interpretacja Baby Jagi potwierdza, że korzenie tej bajkowej postaci sięgają bardzo odległych czasów. Wykorzystane w artykule mitologiczne podejście do analizy Baby Jagi i jej stałych atrybu-tów sprzyja głębszemu zrozumieniu jej istoty oraz maksymalnie uzupełnia i wzbogaca ten wyrazisty i wieloznaczny obraz folkloru rosyjskiego.

TRANSFORMATION OF GREEK MYTHOLOGY IN A FAIRYTALE PICTURE OF BABA JAGA

Summary

The article applies mythological approach that enables to reveal new sources of Baba Yaga’s origin. A mythological analysis was based on the Russian folklorist Vladimir Propp’s theory on the origins and the development of characters and motifs in a “magic tale”. The author of the article on the basis of Russian texts of “magic tale” proves that Baba Yaga, the most distinctive and versatile fi gure in Russian folklore, together with attached to that fi gure motifs have its roots in a myth. Baba Yaga is identifi ed with the characters from Greek mythology in accordance with the role she plays in the Russian “magic tale” with all the attributes characteristic for that genre. The witch is equivalent to courageous and helpful Prometheus, to tenebrous Charon from the beyond and beautiful and belligerent Aphrodite. In fairy tales Baba Yaga combined in herself the features of the opposing characters from Greek mythology. The interpretation of Baba Yaga presented in the article confi rms the fact that fairy-tale fi gure has its roots in distant times. A mythological approach applied to the analysis of Baba Yaga’s character and her fi xed attributes creates favourable conditions for a far better understanding of her personality and enriches as much as possible that distinctive and ambiguous image of the Russian folklore.

„UNDERGROUND” AS A PHENOMENON OF CULTURENOTES FROM UNDERGROUND BY FIODOR DOSTOEVSKY

Summary

“Underground” is  analyzed in the article as a metaphor of consciousness of Dostoevsky’s hero and, at the same time, as a metaphor of culture. Russian cultural model is a binary one — it is characterized by coexistence of antinomies and their everlasting struggle. Consciousness of the “man from underground” refl ects upon this dichotomy. Analyzing of the “underground” in Dostoevsky’s writing allows observing important processes within Russian culture, like: — implosion of an individual consciousness and decay of creative impulses, — defeat of “ratio”— logical thinking becomes a trap and enslaves instead of leading towards freedom, it closes within schemes insted of broadening mind,— accumulation of spite.The author of the article concludes that if „underground” is a pathological state, then condition of culture must also be described as a kind of  disease. Another thesis is that „underground” can be a transitive period, time for inner transformation of an idea before it is turned into action.

“ПОДПОЛЬЕ” КАК ЯВЛЕНИЕ КУЛЬТУРЫ ЗАПИСКИ ИЗ ПОДПОЛЬЯ ФЁДОРА ДОСТОЕВСКОГО

Резюме

Настоящая статья представляет собой попытку сравнить и провести параллельный анализ умственного склада литературного героя Фёдора Достоевского — “человека из подполья” — и особенностей культурного процесса в девятнадцатом веке. Русская культура девятнадцатого века это культура диссонанса, структура которой — бинарная. Её характеризует сосуществование оппозиционных, борющихся друг с другом, черт; отсутствие аксиологически нейтральной сферы и резкий переход меж-ду отдельными стадиями развития. Эти её имманентные свойства отразились в лице “человека из подполья”.Анализ Записок из подполья привел нас к следующим выводам: если “подолье” является патологическим состоянием, тогда состояние культуры тоже надо рассмат-ривать в категориях болезни. Если  нет, тогда “подолье” — переходный период между возникновением идеи а действием.

MITOTWÓRSTWO ANDRIEJA BIAŁEGO (NA PRZYKŁADZIE POWIEŚCI PETERSBURG)

Streszczenie

Wyróżniającą cechą twórczości Andrieja Biełego stanowi jego mitotwórstwo. Pisarz nie tylko na nowo odkrywał mity, lecz na ich wzór tworzył nowe.W artykule podjęto próba przeanalizowania głównego mitu Petersburga, związanego z mitem twórcy miasta ― Piotrem I, postrzeganym w powieści jako Antychryst.

MYTHFORMATION OF ANDREJ BIELY (BASED ON NOVEL PETERSBURG)

Summary

Mythformation is a distinctive feature of works by Andriej Bieły. The writer not only discovered the myths once again, but created the new myths based on the old ones.The author of the article makes an attempt to analyze the  myth of Petersburg, in the relationshop to  the myth of the founder of the city — Peter I, who is presented in the novel as an Antichrist.

THE SEARCHING FOR “THE NEW MAN” IN THE PROSE OF ANDREI PLATONOV

Summary

The article deals with the issue of the evaluation of a hero in the works of Andrei Platonov. The analysis starts with the early work of this writer — Markun, then moves to his main novels — Tchevengur and Happy Moskow, and ends with the short story Fro. The author of the article came to the conclusion that A. Platonov used the mythological images of Christ as the androgen to construct the main heroes of his artistic work. He began his quest from a man-hero, then moved to young lads such as Sasha Dvanov, and resulted in young and strong women. The most emphasized characteristic of the latter is the capability of self-sacrifi ce. Platonov presented his heroes as philosophers searching for the true sense in life. Their images have some characteristics in common — background (all of them are orphans), personality (they are selfl ess, compassionate, persevering), and principles in life. However, the most crucial issue, that concerns Platonov’s heroes, is their relation towards the people. On the one hand, they are outstanding fi gures, “the chosen ones”, but, on the other hand, they preserve the bounds with their nation. 

POSZUKIWANIE „NOWEGO CZŁOWIEKA” W PROZIE ANDRIEJA PŁATONOWA

Streszczenie

Artykuł dotyczy ewolucji obrazu bohatera w utworach Andrieja Płatonowa. Analizę pro-blemu otwiera portret bohatera wczesnego opowiadania Płatonowa Markun, następnie analiza koncentruje się kolejno na bohaterach powieści Czewengur i Szczęśliwa Moskwa, całość dopełnia krótkie opowiadanie Fro. Autor danego artykułu doszedł do wniosku, że Płatonow wykorzystał przy konstrukcji swoich bohaterów obraz Jezusa Chrystusa jako androgyna. Pisarz rozpoczął swe poszukiwania od wizerunku bohatera-mężczyzny, następnie skupił się na młodzieńcach typu Saszy Dwanowa, by dojść do wizerunku młodej i silnej kobiety. Najbardziej charakterystyczną cechą tych bohaterek okazuje się zdolność i gotowość do poświęcenia. Płatonow przedstawiał swych bohaterów jako fi lozofów poszukujących sensu życia. Obrazy tych bohaterów mają jednak wiele cech wspólnych: pochodzenie (wszyscy są sierotami), osobowość (są bezinteresowni, współczujący, wytrwali) i zasady, którymi kierują się w życiu. Niemniej najbardziej istotną cechą płatonowskich bohaterów wydaje się ich stosunek do ludzi. Z jednej strony są wybitnymi jednostkami, „wybrańcami”, a z drugiej — zachowują scisły związek z narodem.

 „NIE BYŁ ANI RADZIECKIM, ANI ANTYRADZIECKIM PISARZEM — SZEDŁ SWOJĄ DROGĄ…” — WŁADIMIR MAKANIN W OCZACH KRYTYKI

Streszczenie

Artykuł omawia recepcję twórczości Władimira Makanina. Działalność literacka autora została przedstawiona z perspektywy szczególnego odbiorcy utworu, jakim jest krytyk literacki. Niniejsza praca stanowi próbę zarysowania charakteru krytycznoliterackich re-akcji poświęconych twórczości pisarza. Zarys ten ma służyć m.in. odpowiedzi na pytanie o fenomen Makanina, którego proza, niezależnie od polityczno-społecznych uwarunkowań, cieszyła się i nadal się cieszy nieustanną popularnością.

„HE WAS NEITHER A SOVIET, NOR AN ANTI-SOVIET WRITER — HE CHOSE HIS OWN WAY…” — VLADIMIR MAKANIN IN THE EYES OF BOOK REVIEWERS

Summary

This article is devoted to perception of Vladimir Makanin’s work. Over 40 years of his literature activity is presented from the point of view of a particular book reader — a book reviewer. This work is an attempt to specify the nature of critical-literary articles on Makanin’s work. This outline is to be helpful in fi nding an answer to the question on the writer’s phenomenon, whose stories, regardless of social and political circumstances, have always enjoyed popularity. 

ФАНЕРНЫЙ ПУШКИН, ИЛИ ОБ РЕИФИКАЦИИ СЛОВА (ВТОРАЯ ЖЕНА ПУШКИНА ЮРИЯ ДРУЖНИКОВА

Резюме

Статья содержит анализ микроромана Юрия Дружникова с точки зрения деструкции слова как ценности, что является результатом демифологизации образа Пушкина. Явление это оказывается отображением деструкции идентитета российской интелли-генции в период застоя.

PLYWOOD PUSHKIN: ON THE OBJECTIFICATION OF THE WORD(YURI DRUZHNIKOV PUSHKIN’S SECOND WIFE)

Summary

This article presents an analysis of Yuri Druzhnikov’s micro-novel from the point of view of the destruction of word as a value, which turns out to be a result of the demythologization of Pushkin’s depiction. The analyzed phenomenon is a refl ection of the destruction of the identity of the Russian intelligentsia during the period of stagnation.

TENDENCJA DO OSZCZĘDNOŚCI W SYSTEME ASPEKTUALNYM CZASOWNIKA ROSYJSKIEGO

Streszczenie

Struktury gramatyczne z wykładnikami aspektualnymi są rozpatrywane w niniejszej pracy w powiązaniu z ich wzorami kognitywnymi. Optymalne struktury gramatyczne wykazują maksymalną zgodność z ich kognitywnymi korelatami. Takie struktury są charakteryzowane przez minimalne obciążenie zdolności językowej nosiciela języka. W zakresie aspektualności gramatycznej optymalne są ikoniczne paradygmaty perfektywacji, które we współczesnym języku rosyjskim wypierają nieoptymalne kontraikoniczne paradygmaty wtórnej imperfek-tywacji i nieikoniczne paradygmaty synkretyczne. W obrębie aspektualności leksykalnej kontekstualne i syntaktyczne wskaźniki aspektualności, które posiadają tylko jedne znaczenie akcjonalne (to znaczy znaczenie rodzaju czynności) są mniej skomplikowane niż wykładniki morfologiczne (to znaczy prefi ksy i sufi ksy), które łączą informację aspektową i informa-cję akcjonalną. Z tego powodu struktury gramatyczne ze wskaźnikami kontekstualnymi i składniowymi są optymalne i dlatego też preferowane. Udział takich struktur optymalnych w zasobie środków wyrażania znaczeń aspektualnych ciągle w języku rosyjskim wzrasta.

THE TENDENCY TOWARDS ECONOMY IN THE ASPECTUAL SYSTEM OF THE RUSSIAN VERB

Summary

Grammatical structures with aspectual markers are considered here in relation to their cog-nitive prototypes. Optimal grammatical structures exhibit maximal correspondence with their cognitive models. Such structures are characterized by a minimal strain on the native speaker’s linguistic abilities. In the sphere of grammatical aspectuality, iconic paradigms of perfec-tivization are optimal. In present-day Russian, they are ousting non-optimal countericonic paradigms of secondary imperfectivization as well as non-iconic syncretic paradigms. In the fi eld of lexical aspectuality, contextual and syntactic markers with a single actional meaning are simpler exponents of aspectuality than morphological markers, the latters combining the information with respect to the aspect and the Aktionsart. That is the reason why grammatical structures with contextual and syntactic indicators of aspectuality are optimal and therefore preferable. As far as the repertoire of the means of expression of aspectuality is concerned, the share of such constructions is constantly increasing in contemporary Russian.

NAZWY PARTII POLITYCZNYCH W PRZEKŁADZIE POLSKO-ROSYJSKIM I ROSYJSKO-POLSKIM

Streszczenie

Celem artykułu jest zaprezentowanie sposobów tłumaczenia nazw partii politycznych w prasie rosyjskiej i polskiej. Autorka zwraca uwagę na trudności przy zastępowaniu po-szczególnych części wspomnianych nazw ich bezpośrednimi odpowiednikami leksykalnymi. Poza tym zostały przedstawione także inne sposoby wprowadzania do tekstu nazw partii politycznych, takie jak abrewiacja w języku wyjściowym lub docelowym oraz transkrypcja przekładowa.

THE NAMES OF POLITICAL PARTIES IN POLISH-RUSSIANAND RUSSIAN-POLISH TRANSLATION

Summary

The aim of the article is to present the methods of translation of the names of political parties in Russian and Polish press. The author focuses on diffi culties of replacing several parts of the names by their lexical equivalents. Besides the other methods of introduction the names of political parties into the text such as abbreviation in the source and target language and transcription have been presented.

recenzja Wanda Supa: Biblia a współczesna proza rosyjska.
Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2006