Wywiad Życie w symbiozie. O uważności na istoty poza-ludzkie stanowi rozmowę z Małgorzatą Lebdą. Punktem wyjścia jest relacja człowieka z owadami, zwłaszcza pszczołami, które w twórczości poetyckiej i prozatorskiej Lebdy zajmują miejsce szczególne. Autorka mówi o pszczołach jako istotach współtworzących ekosystem, a zarazem o metaforycznym pokrewieństwie pracy pszczoły i poetki: obie wymagają czujności, skupienia. Rozmowa dotyka kwestii etycznych związanych z pszczelarstwem, weganizmem i antropocentryzmem, ukazując złożoność relacji między troską a przemocą wobec istot pozaludzkich. Lebda opowiada także o inspirującej roli swojego ojca – pszczelarza, którego uważność i czułość wobec najmniejszych stworzeń ukształtowały jej wrażliwość poetycką. Wywiad staje się refleksją nad potrzebą współistnienia, uważności i etycznego namysłu nad światem, w którym granice między ludzkim i pozaludzkim ulegają zatarciu.

Niniejszy artykuł proponuje „blattopoetycką” analizę wiersza Lorny Crozier pt. „Karaluch” z opublikowanego w 2017 roku tomu „Czego dusza nie zapragnie” (What the Soul Doesn’t Want). Osadzona w ramach zoopoetyki i literackich studiów nad zwierzętami, interpretacja ta odwołuje się do takich pojęć jak obrzydzenie, antropomorfizm, czy słuchanie z uważnością i bada, w jaki sposób wiersz Crozier podważa wstręt, który często definiuje relacje między insektem a człowiekiem. Jednym z założeń artykułu jest, że w ten sposób wiersz ten otwiera przestrzeń dla empatycznego, międzygatunkowego kontaktu i przeobraża karalucha we współtwórcę poetyckich znaczeń. Tekst kanadyjskiej autorki pozwala na wyobrażony „dotyk” bez obrzydzenia, poddając krytyce antropocentryczne granice między ludzkim i poza-ludzkim doświadczeniem. Karaluch staje się tu materialno-semiotyczną – nietykalną, lecz centralną – obecnością poetycką.

Artykuł podejmuje zyskujący na popularności temat psiej percepcji muzyki ludzkiej, za cel stawiając określenie, czy w świadomości psów istnieje kryterium różnicujących intuicyjnie dzielone przez ludzi kategorie bodźców słuchowych - muzykę ludzką od hałasu pochodzenia antropogenicznego. Poprzez operowanie komparatystyczną narracją oraz nakreślenie neurobiologicznej warstwy percepcyjnej człowieka i psa rozwijana jest refleksja dotycząca zasadności kategoryzacji typów stymulacji słuchowej u psów oraz możliwych granic psiej klasyfikacji w dychotomii muzyka-hałas. Analiza poszerzona jest o zagadnienie wpływu sprawczości, habituacji i asocjacji na reakcję behawioralno-biologiczną w odpowiedzi na bodziec słuchowy. Poprzez odwołanie do teorii psychobiologicznej Daniela Berlyne’a opisana jest także istotność kontekstu i czynników indywidualnych w zwierzęcej percepcji. Artykuł akcentuje obszary o potencjale badawczym oraz wyraża potrzebę interdyscyplinarnego, humanistyczno-biologicznego podejścia w tym zakresie.

The study aims to explore the configurations of personality traits in the context of attachment to companion animals. A total of 426 Polish participants (aged 18–77; M = 32.08, SD = 10.53) completed online measures of Big Five traits, Attachment to Pets, and demographic data. Cluster analysis identified personality-based groups. The first cluster is characterized by sociability, openness to new experiences, and emotional stability, showing lower pet attachment. The second cluster is characterized by neuroticism, closeness to novelty, and socializing. The third cluster is characterized by low openness to experience, persistence, and a need for predictability. Both latter clusters showed higher pet attachment. Findings indicate that personality profiles differentiate individuals regarding their attachment to nonhuman animals.

Artykuł bada znaczenie koguta w angielskich i szkockich balladach, podkreślając jego rolę jako symbolu czasu, czujności i przejścia z nocy w dzień. Domowe kury, szczególnie koguty, są nieodłącznym elementem życia człowieka od tysięcy lat, służąc praktycznym celom, takim jak dostarczanie jajek, mięsa i piór. To znaczenie znajduje odzwierciedlenie w folklorze, w którym pianie koguta jest często kojarzone ze świtem i przebudzeniem świata. Artykuł omawia różne kulturowe interpretacje piania koguta, zwracając uwagę na jego historyczne zastosowanie jako odmierzacza czasu przed pojawieniem się zegarów mechanicznych. Starożytni poeci, w tym Lukrecjusz i Juwenalis, uznawali rolę koguta w wyznaczaniu wczesnych godzin porannych, podczas gdy tradycje rzymskie i greckie nadały kogutowi znaczenie mitologiczne, wiążąc go z bóstwami światła i czujności. Pianie koguta jest przedstawiane jako siła ochronna przed złymi duchami i zwiastun zmian, a różne wierzenia ludowe przypisują jego odgłosom nadprzyrodzone znaczenia. W balladach pianie koguta często sygnalizuje koniec nocnych spotkań, szczególnie między kochankami a ich upiornymi odpowiednikami, podkreślając temat rozłąki o świcie. Artykuł bada również konkretne ballady, takie jak „Sweet William's Ghost” i „Clerk Saunders”, w których pianie koguta stanowi kluczowy moment, który dyktuje los zaangażowanych postaci. Ponadto tekst podkreśla podwójną rolę koguta jako zarówno strażnika czasu, jak i symbolu zmartwychwstania, łącząc go z tematami życia, śmierci i cyklicznej natury istnienia. Analiza kończy się podkreśleniem trwałej obecności koguta w folklorze i jego wieloaspektowej symboliki w różnych kulturach, ilustrując jego znaczenie w ludzkim doświadczeniu jako znacznika czasu i strażnika przed ciemnością.

This article examines plasticity as a theoretical lens for analyzing non-human animal narratives, focusing on popular animal fiction from the early twentieth century, especially Jack London’s wolf-dog novels. Plasticity – the capacity of organisms to be shaped by environmental pressures – has historically been used to construct species hierarchies, with dogs, particularly wolf-dogs, portrayed as the most plastic and adaptable. This framing often reinforces their ability to internalize human values, positioning canis familiaris as inherently defined by their bond with humans. While plasticity has traditionally upheld anthropocentric frameworks, this article argues that it also offers a means to challenge them. By reconsidering species stories through plasticity, it becomes possible to disrupt hierarchical assumptions and highlight animal agency within broader multispecies networks. This approach not only repositions dogs as active participants in ecological systems but also provides a methodology for disentangling them from human-centered narratives. It also conceptualizes canids as full-fledged subjects of environmental humanities scholarship.

Artykuł dotyczy problemu prawnej ochrony zwierząt. Poddane analizie zostały wybrane akty prawa międzynarodowego. Polska jako sygnatariusz wielu umów międzynarodowych zobowiązana jest do wprowadzania w życie przepisów tego porządku prawnego, zatem analiza źródeł prawa międzynarodowego powinna poprzedzać analizę krajowych przepisów. Pozwoli to na ujęcie w pełni problemu prawnej ochrony zwierząt oraz obecnego statusu prawnego zwierząt. Artykuł stanowi wstęp do dalszych rozważań w zakresie motywów objęcia zwierząt ochroną prawną.

Materiał badawczy artykułu stanowią wybrane horrory z femmes animales – postaciami, których, jak wskazała Barbara Creed, zawieszony między człowieczeństwem a zwierzęcością status rzuca wyzwanie andro- i antropocentrycznemu porządkowi. Przyjrzenie się bohaterkom w optyce ekofeministycznej ujawnia, że empowerment wspierany wizualnymi metaforami związanymi ze zniewoleniem zwierząt, nie tylko jest powierzchowny, ale również powiela opresję kobiet i istot pozaludzkich. Filmowe konstrukcje zwierzęcości, motyw bycia przedmiotem oglądu (jako żywy eksponat w zoo lub obiekt male gaze) oraz wyrażanie kobiecej krzywdy obrazami mięsa i klatek umacniają dualistyczno-hierarchiczne myślenie, a także degradują to, co nie-męskie, nie-ludzkie, niewpisujące się w prymat rozumu w ukształtowanym przez zachodnią tradycję intelektualną andro- i antropocentrycznym świecie.

Współczesne modele rodzin uwzględniają zmiany jakie zaszły w sposobie traktowania psa, który obecnie staje się coraz bardziej podmiotowy i przyczyniły się do wyłonienia nowej struktury – rodzin międzygatunkowych. Wyniki niniejszych badań wskazują na istnienie różnic w nadawanej psu użytkowemu roli we współczesnych rodzinach związanych z pochodzeniem psa: adopcją lub kupnem. Rodziny, które zdecydowały się na zakup traktują swojego psa przynajmniej na poziomie deklaratywnym jako członka rodziny, niemniej ich stosunek do niego bywa również przedmiotowy, o czym świadczy przypisywanie roli pracownika czy sportowca. W przypadku rodzin, które adoptowały psa, deklarowano, że pełni on funkcję członka rodziny, a pojawiające się trudności traktowane są jako wyzwania. Jednocześnie, w badaniu ujawniły się pewne stereotypy dotyczące ras użytkowych, które wpływają na pełnienie funkcji opiekuńczych wobec tych psów.

Wraz z rozwojem cyfrowych dyskursów związanych ze śmiercią zwierząt, takich jak grupy wsparcia i portale upamiętniające, żałoba po pozaludzkich towarzyszach staje się coraz bardziej widocznym zjawiskiem socjolingwistycznym. Niniejszy artykuł stanowi studium przypadku francuskojęzycznej strony internetowej o nazwie Amonami. Badanie, zakorzenione we francuskiej lingwistycznej teorii dyskursu, skupia się na kwestii patemizacji i ma na celu ustalenie wpływu czynników dyskursywnych na wyrażanie stanów emocjonalnych związanych ze śmiercią zwierząt oraz scharakteryzowanie środków językowych używanych w tym kontekście przez ich opiekunów. Analiza przedstawia scenografię portalu jako ramy dla wypowiedzi publikowanych na stronie internetowej, zwanych hołdami (fr. hommage). Badanie wskazuje na obecność w badanych wypowiedziach różnorodnych środków językowych służących ekspresji patemicznej, m.in. metafor, słownictwa nacechowanego aksjologicznie, afektonimów i wyrażeń agentywnych.

Artykuł koncentruje się na spojrzeniu na zwierzęce cierpienie w dwudziestowiecznych tekstach Mariana Zdziechowskiego. W osobnych podrozdziałach analizuję przy pomocy metody close reading trzy książki jego autorstwa: Pesymizm, romantyzm a podstawy chrześcijaństwa (1992), O okrucieństwie (1996) i W obliczu końca (1999). Poglądy tego nieantropoentrycznego filozofa na kwestię zwierząt są omówione w kontekście filozofii Arthura Schopehaurea oraz religii chrześcijańskiej, której Zdziechowski był zarówno wyznawcą, jak i krytykiem. Ostatni podrozdział uwzględnia współczesne teorie etyki wobec zwierząt, w których odnaleźć można echa myśli Zdziechowskiego. W szczególności gatunkowizm i painism Richarda Rydera oraz współczesna teoria opisująca mechanizmy transmisji przemocy świadczą, że już sto lat wcześniej podobne intuicje Zdziechowskiego niejako antycypowały antropocen.

W książce La Mirada de Humilda (2022), kolumbijski pisarz Alonso Sánchez Baute opisuje historię swojej czternastoletniej przyjaźni z Humildą, psem rasy West Highland white terier. Jest to powieść wspomnieniowa o dwóch istotach, które się obserwują, wspierają i kochają, i które pewnego dnia muszą się pożegnać.  Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób książka Sáncheza Baute może kształtować zaangażowanie czytelnika w tekst, w jaki sposób sprzyja poczuciu symulacyjnej empatii, umożliwiając czytelnikom emocjonalne połączenie się z doświadczeniami psa i relacją człowiek-pies przedstawioną w powieści; w jaki sposób zwiększa emocjonalną głębię i atrakcyjność historii, oferując unikalny wgląd w więź międzygatunkową. Aby zgłębić wyżej wymienione tematy, przeanalizowany zostanie wpływ gatunków towarzyszących na człowieka, a także ich komunikacja i proces żałoby po śmierci psa.

Celem pracy było scharakteryzowanie warstwy tekstowej inskrypcji nagrobnych występujących na terenie cmentarza „Tęczowy most” w Szymanowie pod Wrocławiem, zrekonstruowanie schematów zachowań człowieka współczesnego, który doświadcza śmierci bliskiej jednostki, oraz przedstawienie procesów świadczących o kulturowej transgresji dotyczącej relacji ludzi ze zwierzętami pozaludzkimi. W celu dokładnego zrekonstruowania społeczno-kulturowego wymiaru opisywanego cmentarza badania skoncentrowane zostały zarówno na warstwie językowej inskrypcji, jak i estetyce przestrzeni cmentarnej. Po analizie zebranego materiału wyciągnięto wniosek, że na zwierzęcych grzebowiskach za pośrednictwem różnego typu form ekspresji uwidacznia się niezwykle silna relacja między człowiekiem a jego zmarłym pupilem. Nakreślona została ponadto zmiana dotycząca postrzegania zwierząt pozaludzkich już nie w ramach przedmiotu, a podmiotu.

Recenzja omawia tom What We Owe to Nonhuman Animals: The Historical Pretensions of Reason and the Ideal of Felt Kinship, najnowsze dzieło opublikowane przez emerytowanego profesora filozofii na Uniwersytecie Bucknella, Gary’ego Steinera. Monografia przedstawia przegląd i krytykę antropocentryzmu zachodniej tradycji filozoficznej. W szczególności stanowczo opowiada się za uznaniem pełnego statusu moralnego zwierząt nie-ludzkich, przeciwstawiając się dominującemu stanowisku zachodniej filozofii. Recenzja przedstawia główne argumenty autora oraz omawia strukturę tomu, jego wnioski i znaczenie dla statusu zwierząt nie-ludzkich.