Artykuł bada metodę narracji wielogatunkowej jako narzędzie epistemiczne służące przemyśleniu praktyk wytwarzania wiedzy naukowej. W oparciu o sześć recenzowanych publikacji dotyczących zachowania i długości życia bezkręgowców wodnych w reakcji na sygnały obecności drapieżników, autorka tworzy sześć narracji, z których każda przedstawia dane badawcze w odmiennej perspektywie literackiej — od narracji trzecioosobowej obiektywnej po bezpośredni zwrot do zwierzęcia w drugiej osobie. Te formy narracyjne nawiązują do epistemologii feministycznej, etyki posthumanistycznej i narracji wielogatunkowej, kwestionując tradycyjne sposoby komunikacji naukowej. Artykuł odrzuca dążenie do obiektywności poprzez dystans, przyjmując relacyjność, częściowość i afektywność jako pełnoprawne ścieżki poznawcze. W rezultacie powstaje dyfrakcyjna reprezentacja powiązań międzygatunkowych, uwypuklająca sprawczość podmiotów nieludzkich oraz etyczną odpowiedzialność badaczy. Praca wpisuje się w aktualne debaty w humanistyce środowiskowej, studiach nad zwierzętami i jakościowym poznaniu, podejmując refleksję nad rolą wyobraźni i empatii w nauce.

Artykuł podważa antropocentryzm w kognitywistyce porównawczej, gdzie granice metod badawczych często mylnie utożsamia się z faktycznymi granicami poznania zwierząt. Liniowy model ewolucji (scala naturae) oraz dążenie do odnajdywania wyłącznie ludzkich cech utrudniają rzetelną ocenę neurobiologiczną i etyczną. Odwołując się do nieliniowej „przestrzeni możliwych umysłów” oraz inteligencji osadzonej (ilustrowanej badaniami nad trzmielami i ośmiornicami), artykuł proponuje nową „skrzynkę narzędziową” (m.in. signature testing i failure points). Narzędzia te przesuwają punkt ciężkości z demonstrowania sukcesów na systematyczne mapowanie limitów poznawczych. Przyjęcie podejścia adekwatnego dla gatunku (species-adequate approach) zamiast miar antropocentrycznych umożliwia wiarygodne zrozumienie unikalnych sposobów, w jakie zwierzęta postrzegają własny świat.

This text is a review of the exhibition “Fauna: Animals at War and Their People”, held at the Museum of the Second World War in Gdańsk from May 7 to December 28, 2025. Adopting the ethically critical perspective of animal stu­dies, the author analyzes the accuracy of the exhibition’s portrayal of animals as sentient, subjective living beings. The reviewer’s perspective calls for skepticism regarding manifestations of anthropocentrism in scientific, museum, and curatorial practices. The review briefly discusses: a) the exhibition’s objectives and the manner of their implementation; b) the exhibition’s placement within the Museum in relation to the main permanent exhibition; c) the exhibition’s narrative, the scope and method of knowledge dissemination, and their positioning against major trends in the history of animals—including the presence of an ethical perspective and empathy towards non-human animals; and d) the role of art within the exhibition.