Badania nad ubiorami mieszkańców wsi w różnych regionach Polski od dawna stanowią ważną gałąź krajowej etnografii. Przez lata metodą wywiadu zebrano wiele wypowiedzi dotyczących tego, jak kto i kiedy się ubierał. Informacje te często traktowano jako obiektywny opis przeszłości. Artykuł ma na celu zaproponowanie alternatywnej metody analizy, wykorzystującej narzędzia, które wypracowali folkloryści. Należy pamiętać, że opowieści o przeszłości stanowią dobro wspólnotowe konstruowane współcześnie, a więc są dostosowane do kontekstu i obecnych potrzeb. Kiedy badamy wyłącznie to, jak wyglądały stroje w przeszłości, takie wypowiedzi mogą się wydawać bezużyteczne, lub nawet wprowadzające w błąd. Okazują się one jednak cenne z perspektywy folklorystycznej analizy narracji, gdyż świadczą o tym, w jaki sposób nasze rozmówczynie i nasi rozmówcy postrzegali świat oraz jak kategoryzowali zjawiska, z którymi się spotykali. Przedstawiona analiza jest oparta na długoletnich badaniach terenowych w Wilamowicach i na pograniczu śląsko-małopolskim.

Niniejsze opracowanie wpisuje się w dziedzinę emigrantologii słowiańskiej oraz w badania nad pamięcią kulturową. Porusza fundamentalne pytanie, czy emigrant jest skazany na zatarcie się jego pierwotnej tożsamości w społeczeństwie wieloetnicznym i wielokulturowym, a w szczególności – czy tatrzański góral, który zamienił hale w górach na halę fabryczną, musi utracić swoją rodzimą kulturę w Nowym Świecie. Na to fundamentalne pytanie, stawiane głównie przez badaczy reprezentujących orientację społeczno-historyczną, nie udzielono dotychczas satysfakcjonującej odpowiedzi, zwłaszcza w kontekście rozumienia dziedzictwa jako kapitału kulturowego, a analizy etnograficzno-folklorystyczno-antropologiczne są słabo reprezentowane w badaniach nad kulturą amerykańskiej Polonii. Materiałem etnograficznym, który posłużył do zgłębienia owego problemu, jest podgrupa etniczna tatrzańskich górali w USA, obecna w kulturze tego kraju od ponad wieku. Jej status zawsze znajdował się „pomiędzy”, a tożsamość zbiorowa – regionalna, etniczna i obywatelska – obejmowała wielorakie rodzaje liminalności zapisane w zinstytucjonalizowanych formach ekspresji artystycznej, werbalnej i niewerbalnej. Przedstawienie charakteru i czynników determinujących tę złożoną tożsamość – postrzeganą jako prywatne oraz publiczne „oblicza” przynależności etnicznej – pozwoli precyzyjnie określić pewne ogólne tendencje typowe dla społeczeństw mozaikowych we współczesnym świecie, w którym przekraczanie granic terytorialnych i mentalnych zarówno przez imigrantów, jak i przez społeczność przyjmującą nie oznacza całkowitego oderwania doświadczenia kulturowego od jego tradycyjnych punktów odniesienia.

Artykuł prezentuje wyniki badań nad współczesnymi przemianami dziedzictwa kulturowego Podhala. Rozważania koncentrują się wokół trzech kluczowych zagadnień: procesów kreacji i autokreacji tego regionu jako przestrzeni wyobrażonej, transformacji tamtejszych form widowiskowych oraz postępującej komercjalizacji i utowarowienia tradycji. Analiza obejmuje praktyki społeczne rozwijające się w XXI wieku na obszarze Podtatrza, ze szczególnym uwzględnieniem Podhala, ujmowane jako zespół działań związanych z zarządzaniem dziedzictwem góralskim w wymiarze symbolicznym i materialnym. Praktyki te odgrywają istotną rolę w procesie konstruowania i negocjowania współczesnego wizerunku regionu.

Artykuł jest poświęcony problematyce współczesnych konfliktów w kontekście antropologii kultury oraz znaczeniu wiedzy na temat lokalnych społeczności w działaniach sił zbrojnych, jak również budowaniu odporności struktur cywilnych na wypadek kryzysu i wojny. Autor oparł się na założeniach doktryny NATO z zakresu współpracy cywilno-wojskowej (CIMIC), odporności (resilience) i oporu (resist). Odniósł się ponadto do polemologii, wniosków płynących z wojny na Ukrainie i z konfliktu w Górskim Karabachu, a także do inicjatyw podejmowanych w UE pod auspicjami CSDP. Analizowanym przykładem miejsca o szczególnym znaczeniu geostrategicznym z perspektywy Polski jest tzw. Brama Morawska, jeden z czterech punktów wejścia na tereny Niziny Północnoeuropejskiej z kierunku południowego.

W artykule podjęto problematykę tożsamości kulturowej mieszkańców polsko-ukraińskiego pogranicza w okolicach Leżajska przed 1945 r. Podstawę analizy stanowią wywiady terenowe przeprowadzone przez pracowników Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej z osobami urodzonymi w latach 20., 30. i 40. XX wieku, które w dzieciństwie mieszkały w polsko-ukraińskich wsiach oraz doświadczyły wydarzeń II wojny światowej i pierwszych lat powojennych. Analiza relacji wskazuje, że przed wojną różnice narodowe często pozostawały słabo odczuwalne w codziennym życiu, a głównymi wyznacznikami identyfikacji były język i wyznanie. Na badanym obszarze powszechnie występowały rodziny mieszane i dwujęzyczność, mieszkańcy zaś uczestniczyli w świętach i praktykach religijnych obu wspólnot. Dopiero doświadczenia okupacji niemieckiej, przemocy i powojennych wysiedleń skutkowały wyraźną polaryzacją tożsamości oraz powstaniem strategii ukrywania ukraińskich korzeni. Perspektywa wspomnień informatorów pozwala uchwycić płynność kategorii narodowych i religijnych oraz złożoność relacji społecznych na pograniczu, a w rezultacie podważa uproszczone, binarne interpretacje stosunków polsko-ukraińskich w regionie Nadsania.

Nazwisko kobiet po zamążpójściu jest zagadnieniem w zasadzie nieobecnym w polskiej przestrzeni badawczo-naukowej. Artykuł stanowi próbę analizy zjawiska zmiany (lub niezmieniania) nazwiska przez kobiety po ślubie w ujęciu interdyscyplinarnym. Autorki na podstawie własnych badań socjologicznych interpretują przyjęcie nazwiska męża jako przykład obrzędu przejścia zgodnie z teorią Arnolda van Gennepa, czyli rozumieją ten moment jako symboliczne przekraczanie granicy (progu). W artykule podejmują rozważania nad tytułową kwestią w kontekście siły tradycji, przeobrażeń tożsamości społecznej oraz postrzegania granic indywidualności przez kobiety.