Nazwisko kobiet po ślubie jest zagadnieniem praktycznie nieobecnym w polskiej przestrzeni badawczo-naukowej. Niniejszy artykuł jest próbą analizy zjawiska zmiany (lub braku zmiany) nazwiska po ślubie przez kobiety w ujęciu interdyscyplinarnym. Autorki na podstawie zrealizowanych przez siebie badań socjologicznych dokonują interpretacji momentu zmiany nazwiska jako przykładu obrzędu przejścia w myśl teorii A. van Gennepa, rozumianego jako symboliczne przekraczanie granicy/progu. W artykule podejmujemy rozważania dotyczące nazwiska kobiety po ślubie w kontekście siły tradycji, przeobrażeń tożsamości społecznej oraz postrzegania przez kobiety granic indywidualności.

Badania nad ubiorami mieszkańców wsi w różnych regionach Polski od dawna stanowiły ważną gałąź krajowej etnografii. Przez lata metodą wywiadu zebrano wiele wypowiedzi dotyczących tego, jak kto i kiedy się ubierał. Informacje te często traktowano jako obiektywny opis przeszłości. Celem tego tekstu jest zaproponowanie alternatywnej metody analizy, bazującej na narzędziach wypracowanych przez folklorystów. Istotne jest, że opowieści o przeszłości są dobrem wspólnotowym, konstruowanym we współczesności, a więc są dostosowane do kontekstu oraz współczesnych potrzeb. Kiedy badamy wyłącznie to, jak wyglądały stroje w przeszłości, takie wypowiedzi mogą wydawać się bezużyteczne, lub nawet wprowadzające w błąd. Są one jednak cenne z perspektywy folklorystycznej analizy narracji, bo świadczą o tym, w jaki sposób rozmówczynie postrzegały świat i jak kategoryzowały zjawiska, z którymi się spotykały. Analiza oparta jest na długoletnich badaniach terenowych w Wilamowicach i na pograniczu śląsko-małopolskim.

This article examines cultural identity among the inhabitants of the Polish-Ukrainian border region near Leżajsk prior to 1945. The analysis is based on field interviews conducted by staff of the Museum of Folk Culture in Kolbuszowa with individuals born in the 1920s, 1930s, and 1940s who, as children, experienced life in mixed Polish-Ukrainian villages as well as the events of World War II and the immediate postwar years. Analysis of these accounts indicates that before the war, national differences were often barely noticeable in everyday life, and the main determinants of identity were language and religion. Mixed families and bilingualism were common in the studied area, and residents participated in the feast days and religious practices of both communities. It was only the experiences of German occupation, violence, and postwar displacement that led to a clear polarization of identity and the emergence of strategies to conceal Ukrainian roots. The informants’ testimonies allows us to grasp the fluidity of national and religious categories and the complexity of social relations in the borderland, and consequently challenges simplified, binary interpretations of Polish-Ukrainian relations in the Nadsanie region.