Nazwisko kobiet po ślubie jest zagadnieniem praktycznie nieobecnym w polskiej przestrzeni badawczo-naukowej. Niniejszy artykuł jest próbą analizy zjawiska zmiany (lub braku zmiany) nazwiska po ślubie przez kobiety w ujęciu interdyscyplinarnym. Autorki na podstawie zrealizowanych przez siebie badań socjologicznych dokonują interpretacji momentu zmiany nazwiska jako przykładu obrzędu przejścia w myśl teorii A. van Gennepa, rozumianego jako symboliczne przekraczanie granicy/progu. W artykule podejmujemy rozważania dotyczące nazwiska kobiety po ślubie w kontekście siły tradycji, przeobrażeń tożsamości społecznej oraz postrzegania przez kobiety granic indywidualności.

This study is located in the realm of Slavic emigrantology and memory studies. It addresses the fundamental question whether an émigré is doomeed to blur his/her original identity in a multiethnic/multicultural society, and in particular, whether the Tatra highlander who changed mountain pasture for shop floor is doomed to experience erasure of his/her original culture in the New World. This crucial question, posed mainly by scholars representing socio-historical orientation, has not received a satisfying answer, especially against the understanding of heritage as cultural capital for which ethnographic-folkloristic-anthropological analyses are poorly represented in studies of the culture of American Polonia. Ethnographic material for exploration of this problem is provided by the Tatra highlander ethnic subgroup in USA which has been present in the culture of this country for over a century. Its status has been always “betwixt and between”, and its collective identity – regional, ethnic and civic – encompassed multiple kinds of liminality inscribed in its institutionalized forms of artistic expression, verbal and non-verbal. An outline of the nature and determinants of this complex identity, viewed as both private and public “faces” of ethnicity, would precisely define some general tendencies characteristic of mosaic societies in the contemporary world where crossing territorial and mental boundaries by both immigrants and the host community does not imply total de-anchoring of the cultural experience from its traditional ports.

Badania nad ubiorami mieszkańców wsi w różnych regionach Polski od dawna stanowiły ważną gałąź krajowej etnografii. Przez lata metodą wywiadu zebrano wiele wypowiedzi dotyczących tego, jak kto i kiedy się ubierał. Informacje te często traktowano jako obiektywny opis przeszłości. Celem tego tekstu jest zaproponowanie alternatywnej metody analizy, bazującej na narzędziach wypracowanych przez folklorystów. Istotne jest, że opowieści o przeszłości są dobrem wspólnotowym, konstruowanym we współczesności, a więc są dostosowane do kontekstu oraz współczesnych potrzeb. Kiedy badamy wyłącznie to, jak wyglądały stroje w przeszłości, takie wypowiedzi mogą wydawać się bezużyteczne, lub nawet wprowadzające w błąd. Są one jednak cenne z perspektywy folklorystycznej analizy narracji, bo świadczą o tym, w jaki sposób rozmówczynie postrzegały świat i jak kategoryzowały zjawiska, z którymi się spotykały. Analiza oparta jest na długoletnich badaniach terenowych w Wilamowicach i na pograniczu śląsko-małopolskim.

Artykuł prezentuje wyniki badań nad współczesnymi przemianami dziedzictwa kulturowego Podhala. Rozważania koncentrują się wokół trzech kluczowych zagadnień: procesów kreacji i autokreacji Podhala jako przestrzeni wyobrażonej, transformacji regionalnych form widowiskowych oraz postępującej komercjalizacji i utowarowienia tradycji. Analiza obejmie praktyki społeczne rozwijające się w XXI wieku na obszarze Podtatrza, ze szczególnym uwzględnieniem Podhala, ujmowane jako zespół działań związanych z zarządzaniem dziedzictwem góralskim w jego wymiarze symbolicznym i materialnym. Praktyki te odgrywają istotną rolę w procesie konstruowania i negocjowania współczesnego wizerunku regionu.

Artykuł dotyczy problematyki współczesnych konfliktów w kontekście antropologii kultury oraz znaczenia wiedzy na temat lokalnych społeczności w działaniach sił zbrojnych, oraz budowania odporności struktur cywilnych na wypadek kryzysu i  wojny. Oparto się przy tym na założeniach doktrynalnych NATO z zakresu współpracy cywilno-wojskowej CIMIC oraz odporności i oporu (Resilence i Resist) wraz z odniesieniem do Polemologii, wniosków płynących z wojny na Ukrainie i konfliktu w Górnym Karabachu oraz inicjatyw podejmowanych w UE pod auspicjami CSDP. W utworze zawarto również odniesienia do tzw. Bramy Morawskiej, jako jednego z czterech kluczowych, geostrategicznych punktów wejścia na tereny niziny północnoeuropejskiej z kierunku południowego.

This article examines cultural identity among the inhabitants of the Polish-Ukrainian border region near Leżajsk prior to 1945. The analysis is based on field interviews conducted by staff of the Museum of Folk Culture in Kolbuszowa with individuals born in the 1920s, 1930s, and 1940s who, as children, experienced life in mixed Polish-Ukrainian villages as well as the events of World War II and the immediate postwar years. Analysis of these accounts indicates that before the war, national differences were often barely noticeable in everyday life, and the main determinants of identity were language and religion. Mixed families and bilingualism were common in the studied area, and residents participated in the feast days and religious practices of both communities. It was only the experiences of German occupation, violence, and postwar displacement that led to a clear polarization of identity and the emergence of strategies to conceal Ukrainian roots. The informants’ testimonies allows us to grasp the fluidity of national and religious categories and the complexity of social relations in the borderland, and consequently challenges simplified, binary interpretations of Polish-Ukrainian relations in the Nadsanie region.