Nazwy osobowe jako wyznacznik idiolektu pisarza – na przykładzie dzieł Erazma Glicznera (1535–1603)

Magdalena Gozdek

doi:10.31261/FL.2024.12.1.04

Published: 2024-06-12

Vol. 12 No. 1 (2024)

Proper names as markers of the writer’s idiolect in the works of Erazm Gliczner (1535–1603)

Magdalena Gozdek

Section: Studies

https://doi.org/10.31261/FL.2024.12.1.04

Abstract

The article raises the question of a possible connection between the use of proper names in the works of the sixteenth-century Protestant writer Erazm Gliczner and his idiolect. In my research, I have examined the material excerpted directly from four, generically diverse old prints: Książki o wychowaniu dzieci (Books on Children Upbringing, 1558), Odpór na odpowiedź kwestyj (A Response to Selected Issues, 1579), Kronika żywota, nauki i spraw Pana Jezusa (The Chronicle of Life, Teachings, and Affairs of Lord Jesus, 1579), and Appellatia, którą się popiera i znowu wywodzi (An Appeal Confirmed and Resubmitted, 1598). All personal names present in the mentioned publications have been reviewed, while the detailed analysis carried out in the article concerns several selected anthroponyms, including the names Eliasz, Judasz, Filip, Józef, Grzegorz and Magdalena. The analysis presented in the article covers proper names used in at least two of these texts. In particular, I focus on the adaptation of foreign anthroponyms over the period of forty years between Gliczner’s first and last publication, viewed against the background of the tendencies that could be observed in the Polish language in the latter half of the sixteenth century. I address such aspects of the above-mentioned problem as the context in which a proper name was used and its referent. The analysis of proper
names excerpted from Gliczner’s works has shown a weak dependence of the author’s idiolect on the
onomasticon contained in his publications.

Keywords:

onomastics , proper names , anthroponyms , idiolect , Erazm Gliczner

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Gozdek, M. (2024). Proper names as markers of the writer’s idiolect in the works of Erazm Gliczner (1535–1603). Forum Lingwistyczne, 12(1), 1–12. https://doi.org/10.31261/FL.2024.12.1.04

Cited by / Share

References

Źródła
Google Scholar

A – Gliczner, E. (1598). Appellatia ktorą sie popiera y znowu wywodźi Obroná dołożna Confederatiey Krolieſtwá Polskiego, Zokazániem pewnym, że Euángeliey Auſpurskiey Confeſsiey, tu w Polſzcże, w Litwie, w Pruſiech, y wſzędźie w Páńſtwie Korony Polskiey, w Miáſtách Koronnych Stolecżnych, y innych: Słuſznie, potrzebnie, według woli Bożey, náuk Euangelii Chriſtuſowey ucżą, Sácramentá á nabożenſtwo prawdziwe ſpráwuią. A iſz ſámiſz Doctorowie Kośćiołá Rzymskiego, około obłądzenia tegoſz Kośćiołá ſwego, y teſz o Náuce y Nabożeńſtwie prawdźiwym, nas Euángelitow, iáſne prawdy przyznania cżynią. Stąd ſie pokázuie, że nie słuſznie Duchowieńſtwo kośćioła Rzymskiego, náuki tych Euángelitow gánią, iey wyznawce trapią, kośćioły im biorą, káznodźieie y liud wierny prześláduią. Królewiec. Drukarnia Jerzego Osterbergera. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show/content/publication/edition/22211?id=22211.
Google Scholar

K – Gliczner, E. (1558). Kſyąſzki o wychowányu dzyeći bárzo dobre, pożyteczne, y potrzebne, s których rodzicy ku wychowányu dzyeći ſwych, náukę do|łożną wyczerpnąć mogą. Teraz nowo uczynione y s pil|noſcią wyrobione. Kraków. Drukarnia Mateusza Siebeneichera. https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/doccontent?id=2579.
Google Scholar

Kr – Gliczner, E. (1579). Kronica Zywothá, Náuki, y spraw Páná Iezusá Syná Bożego. Grodzisk Wielkopolski. Drukarnia Melchiora Neringa. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/274963?id=274963.
Google Scholar

O – Gliczner, E. (1579). Odpor na odpowiedz queſtiy niektorych podanych o Kośćiele Powſzechnym, y ná kſiąſzki náuk bárzo niezdrowych, á żadnego pewnego gru[n]tu w piśmie Bożym nie máiących, o Mſzách y iáłmużnách zá umárłe wierne, y o ogniu cżysſcowym zmyſlonym od kſięży ſzkolney Ieſuitow. Grodzisk Wielkopolski. Drukarnia Melchiora Neringa. https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/24371?id=24371.
Google Scholar

Słowniki
Google Scholar

SSNO – Taszycki, W. (red.) (1965–1987). Słownik staropolskich nazw osobowych. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

Gozdek, M. (2022). Nazwy własne w „Odporze na odpowiedź kwestyj” (1579) Erazma Glicznera. Forma i funkcja. Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Google Scholar

Grzywacz, M. (2017). Reformacja wittenberska i szlaki jej transferu. U źródeł obecności luteranizmu w Rzeczypospolitej XVI w. W: K. Meller (red.), Luteranizm w kulturze pierwszej Rzeczypospolitej (s. 90–109). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Kiszka-Pytel, B. (2019). Nazwy własne w najnowszej prozie polskiej – między idiolektem a problematyką współczesnej kultury. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Kraszewski, J. I. (1842). Wilno: od początków jego do roku 1750 (t. 4). Nakładem i drukiem Józefa Zawadzkiego.
Google Scholar

Malec, M. (1993). Imiona genetycznie łacińskie w antroponimii staropolskiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica, 27, 157–164.
Google Scholar

Malec, M. (1994). Imiona chrześcijańskie w średniowiecznej Polsce. Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Malec, M. (1996). Fleksja imion zapożyczonych. Zjawiska wybrane. W: K. Rymut, W. R. Rzepka (red.), Studia historycznojęzykowe (t. 2, s. 79–91). Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Malec, M. (2000). Adaptacja obcych nazw własnych w Rozmyślaniu przemyskim. W: K. Rymut, W. R. Rzepka (red.), Studia historycznojęzykowe (t. 3, s. 329–333). Instytut Języka Polskiego PAN.
Google Scholar

Malec, M. (2003). Onomastyka w Rozmyślaniu przemyskim. Polonica, 22–23, 345–390.
Google Scholar

Miaskowski, K. (1927). Erazma Glicznera Kronika żywota, nauki i spraw Jezusa Chrystusa (Grodzisk 1579). Z unikatu Książnicy miejskiej im. Kopernika w Toruniu. Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 7–8(7), 205–225.
Google Scholar

Migdał, J. (1999). O języku Andrzeja Glabera z Kobylina. Studium normalizacji polszczyzny wczesnorenesansowej. Wydawnictwo WiS.
Google Scholar

Osiewicz, M. (2012). Wpływ zecera na ukształtowanie graficzno-językowe tekstu drukowanego. Uwagi wstępne do analizy Ksiąg o gospodarstwie z 1549 r. LingVaria, 7(2), 65–76.
Google Scholar

Ottmann, R. (1886). Erazm Gliczner-Skrztuski. Przyczynki do życia i pism jego. Przewodnik Naukowy i Literacki. Dodatek do Gazety Lwowskiej, 14(5), 440–451.
Google Scholar

Pietkiewicz, R. (2016). Biblia Polonorum. Historia Biblii w języku polskim. Tom 1. Od początku do 1638 roku. Wydawnictwo Pallottinum.
Google Scholar

Ptaszyński, M. (2017). Luteranizm bez Lutra? Luter w Polsce w XVI w. W: K. Meller (red.), Luteranizm w kulturze pierwszej Rzeczypospolitej (s. 26–65). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Rejter, A. (2017). Nazwa własna – gatunek – idiolekt. W: U. Sokólska (red.), Socjolekt, idiolekt, idiostyl. Historia i współczesność (s. 259–272). Prymat Mariusz Śliwowski.
Google Scholar

Rospond, S. (1949). Studia nad językiem polskim XVI wieku. Wrocławskie Towarzystwo Naukowe.
Google Scholar

Sławiński, W. (2003). Erazm Gliczner wobec Zgody Sandomierskiej. Przyczynek do biografii. Czasy Nowożytne, 15, s. 9–71.
Google Scholar

Stieber, Z. (1966). Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Zarębski, R. (2005). Słownik nazw osobowych w polskich przekładach Nowego Testamentu. Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.
Google Scholar

Zarębski, R. (2006). Nazwy osobowe w polskich przekładach Nowego Testamentu. Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie.
Google Scholar

Vol. 12 No. 1 (2024)
Published: 2024-06-18

ISSN: 2449-9587

eISSN: 2450-2758

10.31261/FL

Publisher

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Submit

Proper names as markers of the writer’s idiolect in the works of Erazm Gliczner (1535–1603)

Abstract

Keywords:

Magdalena Gozdek

Information