Niniejszy artykuł jest próbą dokonania systematycznego przeglądu literatury na gruncie polskim dotyczącego dysfagii u osób dorosłych. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcji, Zdrowia
i Niepełnosprawności (ICF) zwraca uwagę na wpływ różnego rodzaju zaburzeń zarówno ruchowych, komunikacyjnych oraz tych związanych z funkcjami prymarnymi na codzienne funkcjonowanie pacjentów. Obecnie wiadomo, że dysfagia jako zaburzenie połykania jest częstym zjawiskiem u osób dorosłych, zwłaszcza po incydentach neurologicznych, ale również może mieć podłoże strukturalno-mięśniowe. Z pewnością dysfagia wpływa na jakość życia pacjentów. Stąd konieczna jest refleksja na temat dysfagii i możliwości działań terapeutycznych, która pozwoliłaby logopedom, neurologopedom w Polsce wnieść wkład w obowiązujące międzynarodowe trendy diagnostyczno-terapeutyczne. Dokonano przeglądu zakresu badań w celu opisania i podsumowania stanu badań nad dysfagią u osób dorosłych. Badania wykazały, że na gruncie polskim baza wiedzy jest niekompletna i fragmentaryczna, a większość doniesień dotyczy sfery postępowania medycznego, mniej terapeutycznego.

Praca dotyczy Dynamic Assessment (DA) – jednego z podejść diagnostycznych stosowanych w diagnozie różnicowej dzieci dwujęzycznych, u których mogą występować zaburzenia komunikacji językowej. Autor szczegółowo omawia teoretyczne podstawy DA, osadzając je w kontekście historycznym i metodologicznym. W tekście przedstawiono również główne podtypy Dynamic Assessment, takie jak model test–teach–retest oraz gradual prompting and testing limits, wraz z przykładami ich praktycznego zastosowania. Autor odnosi koncepcję DA do badań nad bilingwizmem, a także podejmuje próbę powiązania kluczowych założeń Dynamic Assessment z modelem diagnozy logopedycznej zaproponowanym przez Cieszyńską. Rozważania teoretyczne uzupełniono refleksjami wynikającymi z własnej praktyki klinicznej autora.

Zaburzenia żywienia stanowią częsty problem dzieci i młodzieży z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD). Obejmują m.in. selektywność pokarmową, zaburzenia przetwarzania sensorycznego w obrębie jamy ustnej, trudności w zakresie żucia i połykania oraz sztywność behawioralną związaną z przyjmowaniem posiłków. Mimo szerokiego omówienia tych zagadnień w literaturze medycznej i dietetycznej, ich znaczenie dla funkcjonowania dziecka z ASD w zakresie komunikacji pozostaje nadal niedostatecznie rozpoznane w kontekście logopedycznym. Tymczasem procesy karmienia i komunikowania się wykazują liczne zależności wynikające ze wspólnego podłoża anatomicznego, motorycznego i sensoryczno-regulacyjnego. Artykuł ma charakter teoretyczno-przeglądowy i opiera się na analizie wybranych badań empirycznych oraz doniesień klinicznych.

Artykuł koncentruje się na diagnozie spontanicznej mowy, a w szczególności jej produktywności u pacjenta z chorobą Alzheimera. Głównym celem badania było określenie poziomu dyskursu narracyjnego u osoby z chorobą Alzheimera oraz porównanie wyników z osobą w tym samym wieku, ale bez zaburzeń. W ramach badań jakościowych wykorzystano narzędzie diagnostyczne o nazwie Analiza Spontanicznej Mowy (Analýza spontánnej reči, AspoR). Wyniki wskazują na znaczące zaburzenia produktywności dyskursu narracyjnego, a tym samym spontanicznej mowy, u osób z chorobą Alzheimera w porównaniu z grupą kontrolną. Badanie podkreśla ważną rolę diagnozy spontanicznej mowy u pacjentów dorosłych i jej znaczenie w praktyce logopedycznej.

Zespół Pradera-Williego (Prader-Willi syndrome, PWS) to rzadkie, genetycznie uwarunkowane schorzenie, wynikające najczęściej z delecji chromosomu 15, występujące zwykle w wyniku mutacji de novo, niezależnie od płci. Objawy zespołu obejmują m.in. hipotonię mięśniową na początkowym etapie życia, hiperfagię (nadmierny apetyt), mogącą prowadzić do otyłości, zaburzenia hormonalne, opóźnienia rozwoju psychoruchowego i mowy oraz zaburzenia poznawcze i behawioralne. Z punktu widzenia logopedy dziecko z diagnozą tego syndromu wymaga wieloaspektowego wsparcia możliwie od jak najwcześniejszego momentu życia, ze względu na charakterystyczne zaburzenia budowy i funkcjonowania sfery orofacjalnej, nieprawidłowości w przebiegu funkcji prymarnych, w tym zaburzenia w przyjmowaniu pokarmu, a także złożone problemy w rozwoju psychoruchowym.

Badanie oceniało objawy dyskomfortu w narządzie głosu u 49 pacjentów po COVID-19 (41 kobiet, 8 mężczyzn; w wieku 19-82 lat), skierowanych do poradni logopedycznej z powodu dysfunkcji głosu. Celem było zidentyfikowanie dominujących objawów podczas emisji głosu. Przeprowadzone w 2020-2021 w Poradni Logopedycznej w Kielcach, uczestnicy nie mieli wcześniej problemów foniatrycznych. Skala Vocal Tract Discomfort Scale (VTD) oceniała intensywność objawów od normatywnych do ciężkich zmian głosu. Zaburzenia głosu po COVID-19 mają charakter przejściowy. Częste objawy to ból gardła/krtani, napięcie, suchość, podrażnienie i uczucie przeszkody. Wyodrębniono trzy grupy: rzadkie (np. „guzek w gardle”), umiarkowane (np. „tkliwość”) i częste (grupa III: „suchość”, „drapanie w gardle”, „podrażnienie”). Nieleczone dysfunkcje fonacyjne i oddechowe mogą się nasilać. Resztkowe objawy po COVID-19 powodują zaburzenia głosu funkcjonalne i paralityczne (chrypka, zmęczenie głosu, suchość, utrata głosu, uczucie guzka, ból, kaszel). Logopedia skutecznie poprawia fonację.

Komunikacja stanowi fundament relacji społecznych i w dużej mierze decyduje o sposobie funkcjonowania człowieka w grupie. Artykuł koncentruje się na mutyzmie, ujmowanym jako szczególna postać zaburzeń komunikacji. Przedstawiono w nim podstawowe informacje dotyczące tego zjawiska. Część teoretyczna została uzupełniona analizą studium przypadku pięcioletniego chłopca z podejrzeniem mutyzmu wybiórczego. Zebrane wnioski z opisu przypadku posłużą do rozważenia możliwych uwarunkowań i czynników sprzyjających pojawieniu się mutyzmu.

W pierwszej części tekstu przedstawiono definicje, podziały, etiologię i pato­mechanizmy opóźnionego rozwoju mowy. Zaprezentowano również style wychowawcze oraz badania na temat wpływu wysokich technologii na rozwój mowy. W kolejnym etapie artykułu autorki omówiły wyniki badań dotyczących: form spędzania czasu wolnego z dzieckiem; form spędzania czasu wolnego rodzica; form spędzania czasu przez dziecko kiedy rodzice są zajęci; korzystania z telewizora w domu w ciągu dnia, sposobów radzenia sobie przez rodziców ze smutkiem dziecka; oglądania bajek podczas konsumowania posiłków; schematów dnia codziennego z wykorzystaniem wysokich technologii; podejścia rodziców do czytania dziecku; świadomości rodziców w odniesieniu do wpływu wysokich technologii na rozwój mowy dziecka.