strona redakcyjna

Spis treści

Aleksander Kiklewicz

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn, Poland

akiklewicz@gmail.com

Omówienie zawartości numeru.

Aleksander Kiklewicz

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn, Poland

akiklewicz@gmail.com

Celem artykułu jest przedstawienie kategorii prawdy w zakresie nominacji językowej (tzn. za pomocą form gramatycznych, leksemów, grup wyrazowych i zdań). Autor prezentuje historię badań nad tą problematyką w filozofii, logice i językoznawstwie, poczynając od koncepcji Arystotelesa, który rozgraniczał jako diametralnie odmienne pojęcia nominacji i predykacji. Autor przy uwzględnieniu ergonomicznego modelu języka przedstawia oryginalną koncepcję modalności werytatywnej, opisując na materiale języka rosyjskiego i innych języków europejskich dwa zjawiska: nominację kontrfaktyczną oraz falsyfikację leksykalną. 

The aim of the following study is to discuss certain issues concerning the truth with reference to lexical nomination (through lexical units, i.e. words and word groups). The author presents the history of views on language nomination, starting with Aristotle. It is shown that Aristotle’s influence on the methodology of semantic research on natural languages eliminated the problem of truth from linguistics for next centuries. The author presents an original concept of accuracy / inaccuracy of lexical nomination and describes its different types, such as extensional and intensional inaccuracy of lexical units. The inaccuracy of lexical units in the field of lexical nomination is considered in the light of an ergonomic model of linguistic behavior, which is advocated by the author.

Michaił Kotin

Uniwersytet Zielonogórksi, Zielona Góra, Poland

michailkotin1@gmail.com

W artykule są rozpatrywane dwa aspekty semantyki jednostek leksykalnych zawierających znaczenie prawdy w języku rosyjskim w zestawieniu z innymi ję-zykami indoeuropejskimi. Pierwszy aspekt badawczy to pojęciowe źródła dwóch rosyjskich rzeczowników: prawda oraz istina, a także pochodnych od nich. Po-kazano, że leksemy te bazują na różnych wyjściowych konceptach. „Norma” (w innych językach jej odpowiednik — postrzegana rzeczywistość) — stanowiąca podstawę konceptu „prawda” — jest niewyspecyfikowana, pozwala na wiele inter-pretacji, ma rozmyte granice, podczas gdy leżąca u podstaw wyrazu istina „istota”, odwrotnie, jest wyspecyfikowana, monosemantyczna i niepodatna na przesunięcia semantyczne. Ta różnica warunkuje, że wyraz prawda w większym stopniu staje się obiektem procesów gramatykalizacji, tracąc swoje znaczenie podstawowe, choć wyraz istina nie traci autonomii semantycznej i posiada swego rodzaju immunitet na gramatykalizację.

The paper deals with two aspects of the semantics and the categorial potential of language entities encoding various concepts of TRuTH in Russian in comparison with several other I.-E. languages. The first one is the conceptual origins of both Russian key nouns in question, namely правда denoting, among others, true sentences, right solutions, an honest behavior, etc., and истина referring to the truth in its scientific, philosophical, religious etc. sense. It is shown that each lexical item is based on different source concepts, respectively NORM and ESSENCE, so that the two different target concepts of the ‘truth’ are to a huge degree influenced by them. The second approach is devoted to the grammaticalization potential of Russian and other lexical entities with “veritative” semantics. Since the source concept of NORM (as well as, in other languages, one of an observed REALITY) is non-specific and widely poly-semantic, it is per se predestinated to semantic change including the loss of semantic autonomy and grammaticalization. On the contrary, the ESSENCE concept prohibits or at least strongly restricts both semantic change and grammaticalization of the items based on it.

Igor Archipow

Российский государственный педагогический университет им. А.И. Герцена, Russian Federation

prz.ru@o2.pl

W artykule jest rozpatrywany problem kognitywnej podstawy kształtowania treści kategorii „prawda” oraz funkcjonowania środków jej manifestacji w języku rosyjskim. Pokazano mechanizmy korelacji czynników fonotaktycznych, morfologicznych, derywacyjnych oraz semantycznych, warunkujących rozwój leksemu prawda w diachronii. Zbadano znaczenie treści leksykalnej tego rzeczownika w praktyce komunikacyjnej użytkowników języka rosyjskiego, a także zależność rozwoju historycznego semantyki leksykalnej od właściwości funkcjonalnych wyrazu.

Łarisa Kallimulina

Башкирский государственный университет, Russian Federation

PRZ.RUS@op.pl

Artykuł jest poświęcony najważniejszym właściwościom semantycznym wyrazu prawda w języku staroruskim. Autorka zwraca szczególną uwagę na analizę uwarunkowań kulturowych semantyki еупщ leksemu, który odzwierciedla wyobrażenia i stereotypy charakterystyczne dla epoki średniowiecza. Aktualność tego badania wynika z braku danych diachronicznych na temat semantyki leksemu prawda. 

The article is devoted to investigation of the main semantic traits of the lexeme truth in the Old Russian language. The author gives particular attention to analysis of the cultural basis of this lexeme which reflects the traditional ideas of the truth typical for the Old Russian period. The insufficiency of the data about the diachronic aspect of the lexeme truth makes the research topical.

Wanda Stec

Uniwersytet Gdański, Gdańsk, Poland

PRZ.RUS@op.pl

Наименования лекарственных растений обычно обладают четкой семантической мотивацией, указывающей на отличительные черты десигнатов. информация, содер-жащаяся в наименованиях, по принципу, должна соответствовать истине, т.е. отражать наблюдаемые и именуемые реалии внеязыковой действительности. однако названия могут вводить в заблуждение, вызывая ошибочные представления о географическом происхождении растений, или наводя на неверную мысль об их полезных свойствах, в том числе о воздействии, оказываемом на человека. наименования также могут ошибочно ассоциироваться с точки зрения современного состояния языка, либо по-разному истолковываться этимологами. повсеместное использование типичными носителями языка некоторых названий по отношению к определенным видам рас-тений не исключает их «неверности» с точки зрения ботаники. в статье на примерах «вводящих в заблуждение» (иногда с виду) наименований на польском и русском, а также латинском языках, представлено явление и предпринята попытка установить причины «правды»/«неправды» в языковой номинации лекарственных растений. 

The names of medicinal plants are usually distinguished by clear semantic motivation, thus indicating their characteristic features. The information contained in the names of medicinal plants should, as a matter of principle, comply with the concept of truth: i.e. conform to an observable and denominated reality. Nevertheless, such names may be misleading, resulting in erroneous views regarding the geographical origins of a plant or its useful characteristics (including its influence upon people). These names may also give rise to inappropriate as-sociations from the perspective of contemporary language, and be interpreted in different ways by etymologists. Although average language users may name certain plant species in a particular way, these names may nonetheless be ‘untrue’ from a botanical standpoint. This article attempts to outline the ‘true/untrue’ aspect of medicinal plants’ linguistic nomination, as well as to determine the reasons for this phenomenon. Various Polish, Russian and Latin names (which are ‘misleading’, but sometimes only apparently), are used for the purpose of the discussion.

Roman Tryfonow

Харьковский государственный университет, Харьков, Ukraine

movoromano@yahoo.com

Na materiale języka rosyjskiego i ukraińskiego zostały rozpatrzone wypowiedzenia, w których leksem prawda stanowi obiekt refleksji autora/nadawcy. Refleksje te zwykle są pragmatycznie ukierunkowane, a więc zawierają element subiektywno-oceniający. Autor pokazał, że fakty tego rodzaju czasem rzutują na specyficzne cechy reprezentowanego w wypowiedzeniu narodowego obrazu świata. Ponadto tego rodzaju wypowiedzenia służą do pozycjonowania nadawcy w dyskursie — na tle innych przypadków wykorzystania leksemu prawda w mowie przedstawicieli różnych grup społecznych, celebrytów, w tytułach książek, periodyków i in.

Statements, in which the word ‘pravda’ becomes the object of speaker’s reasoning, the latter being pragmatically oriented and containing subjective evaluative component, are considered on the material of Russian and ukrainian languages. These statements are shown to highlight the special, unique nature of the fragment of national world image. They also work for the speaker’s discourse positioning on the background of other usage practices of the word ‘pravda’ — in the speech of some social groups, personalities, in the names of books and periodicals.

Ałła Kamałowa

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn, Poland

aaka46@rambler.ru

W artykule rozważa się problem traktowania kategorii prawdy w tekstach hymnograficznych. Teoretyczno-metodologiczną podstawę badania stanowi filozofa Piotra Struvego traktującego prawdę w perspektywie irracjonalizmu. Obiektem analizy są dwa teksty hymnograficzne: Akafist świętemu Mikołajowi oraz Nabożeństwo ku pamięci świętych męczenników Makkawejskich, ich nauczyciela Elezjasza i ich matki Sołomonii. Autorka pokazuje, że fakty historii chrześcijaństwa w tekstach hagiograficznych są interpretowane jako prawdziwe. Materiał badawczy pozwala autorce wyciągnąć wnioski o kulturowej determinacji prawdy. 

In the article the problem of knowledge of the truth is solved on texts of gimnographia. The philosophical base of research was made by ideas of the Russian philosopher Peter Struve about the truth as systems and about understanding of the truth as due and real. In the article the Acathistus to Sacred Nikolay and Memory to Cacred brothers Makkaveyam in Minei for August are analyzed. The author shows how in hagiographical texts the facts of Christian history, which are perceived as true, are registered and are not called in question. The material of research allows the author to draw a conclusion about cultural determina-tion of the truth.

Michaił Martynow

Московский педагогический государственный университет, Moskva, Russian Federation

PRZ.RUS@op.pl

Celem artykułu jest badanie semantyki „prawdy ludowej” i ustalenia jej roli w procesie konstruowania rosyjskiego dyskursu anarchicznego. Autor pokazuje, że stałe sensy kulturowe kategorii „prawda” określają niektóre osobliwości rosyjskiego anarchizmu. Za materiał badawczy posłużyły teksty kluczowych postaci rosyjskiego anarchizmu (Michaiła Bakunina, Piotra Kropotkina), a także teksty, np. ulotki, manifesty czy programy rosyjskich anarchistów końca XIX — początku XX ww.

The paper considers the concept of “the national truth” and its role in designing the Rus-sian anarchical discourse. The author shows that cultural meanings of the truth that define some features of the Russian anarchism. Object of the analysis is the group of texts of key representatives of anarchical thought in Russia (Mikhail Bakunin, Piotr Kropotkin), and also some texts of leaflets, manifestos and p

Noty o autorach