Aktualny numer „Postscriptum Polonistycznego” koncentruje się na obecności literatury polskiej poza granicami kraju oraz różnych formach jej funkcjonowania w międzynarodowym obiegu kulturowym. Większość artykułów opublikowanych w tym tomie powstała na podstawie referatów wygłoszonych podczas IX Międzynarodowej konferencji naukowej „Literatura polska w świecie”, pozostałe zaś rozwijają problematykę badawczą podjętą w trakcie tego wydarzenia. Autorzy analizują recepcję, przekład i upowszechnianie literatury polskiej w różnych kontekstach językowych i kulturowych. Tom obejmuje studia poświęcone recepcji Stanisława Lema w Rumunii, wpływowi Czesława Miłosza na współczesną poezję chińską, amerykańskiej recepcji dialogu Miłosza z Robinsonem Jeffersem, przekładom XX-wiecznej literatury polskiej w ukraińskich periodykach oraz obecności literatury polskiej na Litwie i we Włoszech. Kolejne artykuły dotyczą zagadnienia międzynarodowej recepcji współczesnych polskich autorów, mediacji literackiej i transferu kulturowego, a także roli literatury w nauczaniu języka polskiego jako obcego i komunikacji międzykulturowej. Szczególną uwagę zwrócono przy tym na miejsce tłumaczy, badaczy i instytucji zaangażowanych w międzynarodowy transfer kulturowy oraz kształtowanie obrazu literatury polskiej za granicą.

Artykuł porusza temat recepcji twórczości Stanisława Lema w Rumunii, ze szczególnym uwzględnieniem przekładów jego dzieł na język rumuński. Zagadnienie to jest istotne z powodu rosnącego zainteresowania literaturą science fiction oraz unikalnej pozycji Lema jako jedynego polskiego autora SF, nie licząc Andrzeja Sapkowskiego jako przedstawiciela gatunku fantastyki, przetłumaczonego na rumuński. Tekst prezentuje przegląd różnych form i środków przekazu, przez które twórczość Lema dociera do rumuńskich czytelników, w tym głównie przekłady, krytykę literacką i wydarzenia kulturalne związane z sylwetką pisarza. W opracowaniu podkreślono znaczenie bezpośrednich tłumaczeń z języka polskiego i wpływ tłumaczeń pośrednich na percepcję dzieła Lema oraz rolę wydarzeń kulturalnych w promowaniu jego twórczości. Badania obejmują analizę istniejącej już literatury, a także przegląd tłumaczeń i blogów literackich. Wyniki badań pokazują, że nawet jeśli twórczość Lema jest bardzo doceniana w kręgach pasjonatów literatury SF, w Rumunii nadal jest on pisarzem niszowym. Artykuł przyczynia się do szerszego zrozumienia recepcji literatury polskiej w Rumunii oraz roli tłumaczeń w kształtowaniu obrazu polskiej literatury w rumuńskiej kulturze.

 Artykuł analizuje recepcję twórczości i myśli poetyckiej Czesława Miłosza w Chinach, koncentrując się na jej wpływie na współczesnych chińskich poetów oraz krytyków literackich. Głównym powodem podjęcia tej tematyki jest wyjątkowe znaczenie Miłosza dla rozwoju współczesnej poezji chińskiej, zwłaszcza w kontekście międzykulturowych inspiracji i adaptacji idei modernistycznych. W niniejszym opracowaniu przedstawiono dwa główne nurty recepcji Miłosza w Chinach: postrzeganie go jako autorytetu moralnego oraz jako wzoru poezji modernistycznej. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi Miłosza na takich poetów jak Ouyang Jianghe, Wang Jiaxin i Xi Chuan, którzy przyswoili jego idee dotyczące funkcji poezji, języka, tożsamości poetyckiej oraz relacji między historią a literaturą. Omówiono również oddziaływanie jego myśli na krytyka Lin Xianzhiego, zwłaszcza przez pryzmat wrażliwości na cierpienie, etyki języka i odpowiedzialności historycznej. W tekście wykorzystano metodę analizy porównawczej w celu przedstawienia, w jaki sposób idee Miłosza zostały zaadaptowane w chińskim kontekście kulturowym, jednocześnie akcentując uniwersalny charakter jego twórczości. Sformułowane tu tezy sytuują się w obszarze badań nad międzykulturowymi inspiracjami w poezji, podkreślając, jak Miłosz stał się pomostem między literaturą polską a chińską.

Artykuł jest próbą reinterpretacji – w kontekście humanistyki ekologicznej – dialogu Czesława Miłosza z filozoficzną koncepcją inhumanizmu kalifornijskiego poety Johna Robinsona Jeffersa (1887–1962). Istotę sporu, który dotyczył fundamentalnych kwestii ontologicznych i teologicznych, takich jak status ludzkiej świadomości i miejsce człowieka w hierarchii bytów, stanowi opozycja pomiędzy antropocentryczną postawą Miłosza a naturalistycznym panteizmem Jeffersa. Podczas gdy Miłosz, wyrażając niechęć do „nieprzyjaznej” Natury, poszukiwał zakorzenienia w religii chrześcijańskiej oraz w ogólnoludzkim „labiryncie kultury”, Jeffers wielbił elementarną siłę u podstaw bytu i jej emanację w postaci nieprzebranych form przyrody ożywionej i nieożywionej. Tekst uwzględnia perspektywę amerykańską, a szczególnie utwór kalifornijskiego poety Michaela Whitta Reply to Milosz’s Poem „To Robinson Jeffers”, z tomu Wild Harvest: Poems from the Land (1995). Liryczna replika Whitta wobec wiersza Miłosza, która wpisuje się w dyskurs ekologiczny, jest próbą ukazania przyczyn, takich jak różnice kulturowe czy odmienne doświadczenia historyczne, dla których porozumienie z polskim poetą nie było możliwe. W dobie postępującej antropopresji oraz nasilających się zmian klimatycznych zasadne wydaje się ponowne odczytanie „sporu” pomiędzy Miłoszem, stającym po stronie „porządku ludzkiego”, a Jeffersem, który dobro naszej planety stawiał ponad partykularne interesy ludzkości.

W niniejszym artykule omówiono zagadnienie recepcji przekładów polskiej literatury XX wieku na łamach czołowych periodyków ukraińskich. Na skutek trudnej krajowej sytuacji wydawniczej w ciągu pierwszego 15-lecia po odzyskaniu niepodległości państwowej były one pierwszym (a poniekąd do dziś jedynym) miejscem ukazywania się wielu dzieł XX-wiecznych pisarzy polskich. Wybór czasopism: „Wseswit”, „Ji”, „Potiah 76” i „Kyjiwska Ruś” został uwarunkowany ich założeniami programowymi, zgodnie z którymi prezentowały one odmienne ujęcia swojej roli w kontekście zachodzących ważnych przeobrażeń kultury narodowej. Zarazem większość tekstów publikowanych w tych periodykach poruszała tematy polityczne, społeczne i kulturalne, przyczyniając się do podejmowania przez intelektualistów ukraińskich dyskusji o najistotniejszych kwestiach dla postradzieckiej sytuacji geopolitycznej i kulturowej kraju. Dokonane opis i systematyzacja wraz z wyszczególnieniem informacji o zamieszczonych tłumaczeniach ukazują mechanizmy kształtowania ukraińskiego kanonu literatury sąsiadów. Uporządkowanie chronologiczne pozwoliło na całościowe przedstawienie dynamiki ukraińskiej recepcji polskich tekstów. Odzwierciedlała ona zmiany systemu wartości i orientacji cywilizacyjnej ukraińskiej kultury, będące z kolei wskaźnikiem głębszych aksjologicznych transformacji społeczeństwa ukraińskiego po 1991 roku. Początek lat 90. XX wieku był okresem translacji utworów o potencjale sprzeciwu wobec totalitarnego systemu radzieckiego. Od połowy lat 90. zaczynają ukazywać się przekłady dzieł dotyczących specyfiki narodowej i kulturowej transformacji krajów postsowieckich, ich konfrontacji cywilizacyjnych, a także poczucia przynależności do określonej tradycji i prowadzonego z nią dialogu. Dopiero od początku XXI wieku spektrum to uzupełniają publikacje polskich tekstów na temat złożonego procesu wchodzenia państw postkomunistycznych do przestrzeni europejskiej, fenomenu Europy Środkowo-Wschodniej i tożsamości europejskiej.

Artykuł poświęcony jest syntetycznemu omówieniu panoramy przekładów dzieł literatury polskiej na język litewski wydanych w latach 2014–2024 w Republice Litewskiej oraz sylwetkom najwybitniejszych tłumaczy i profilom ich działań translatorskich, podejmowanych we współpracy z lokalnymi wydawcami. Zaprezentowano także strategie popularyzacji polskiej beletrystyki stosowane wobec zróżnicowanych kręgów odbiorców (literatura dedykowana dorosłym, dzieciom, budząca kontrowersje, casus prozy Józefa Mackiewicza). Opracowanie ma charakter przekrojowy, sytuuje przekłady z języka polskiego na tle ogólnych tendencji rozwojowych litewskiego rynku wydawniczego ostatniej dekady bieżącego stulecia. Prezentacja najważniejszych i najciekawszych pod względem artystycznym strategii popularyzacji polskiej beletrystyki (spotkań towarzyszących promocji tłumaczeń, wystaw, ekranizacji utworów, najnowszych studiów komparatystycznych) prowadzi do ukazania długofalowych efektów kulturotwórczych poczynań tłumaczy (zainteresowanie się dorobkiem Witolda Gombrowicza czy Stanisława Ignacego Witkiewicza), skutkujących próbą wskazania lokalnej specyfiki recepcji polskiej literatury w Republice Litewskiej. Analizy powstałe w oparciu o badania rynku wydawniczego, recenzje i oceny strategii promocji publikacji uwzględniają również artefakty z obszaru sztuki komemoratywnej upamiętniającej twórców literatury polskiej na Litwie.

Artykuł ma na celu analizę obecności poezji polskiej publikowanej we Włoszech od lat 30. XX wieku do czasów współczesnych, która jest identyfikowana i omawiana poprzez repertorium bibliograficzne poświęcone antologiom poetyckim wydanym we Włoszech w ostatnich dziesięcioleciach. Wiele antologii poezji polskiej powstało, mając na względzie cel popularyzatorski, a jednocześnie dążąc do jak najpełniejszego przedstawienia polskiej rzeczywistości poetyckiej. Opracowania te dają czytelnikowi możliwość zapoznania się z najbardziej wpływowymi dziełami i pomysłami. Szczególna uwaga jest poświęcona redaktorom oraz autorom zaangażowanym w tworzenie tego typu pozycji. Tekst stanowi również refleksję na temat dynamiki kształtowania się nowego kanonu, który nie zawsze pokrywa się z tym obowiązującym w Polsce. W zależności od różnych polityk serii wydawniczych, projekt zaprezentowania antologii jako autonomicznej formy i gatunku literackiego – jak zobaczymy – realizowany jest poprzez zlecanie redakcji ekspertom lub znawcom materii. Można wręcz stwierdzić, że wydawcy najchętniej powierzają redakcję antologii nie komu innemu, jak właśnie uznanym naukowcom, wykwalifikowanym tłumaczom i redaktorom o potwierdzonym prestiżu.

Artykuł analizuje twórczość Marty Reszczyńskiej-Stypińskiej, ukazując jej wkład w literaturę emigracyjną oraz rolę w zachowywaniu narodowej tożsamości poza ojczyzną. Punktem wyjścia jest potrzeba zrewidowania polskiego kanonu literackiego, który często marginalizuje autorów piszących w warunkach emigracji. Dorobek Reszczyńskiej-Stypińskiej staje się tutaj kluczowym przykładem zjawiska łączącego pamięć zbiorową, doświadczenie traumy i refleksję nad miejscem jednostki w świecie. W tekście omówiono różnorodne formy literackie podejmowane przez autorkę – od introspektywnej poezji, przez narracyjną prozę, po utwory sceniczne – wskazując, jak jej myśl splata się z tematyką tożsamości narodowej, utraty i nostalgii. Szczególną uwagę poświęcono roli literatury jako przestrzeni dialogu między przeszłością a teraźniejszością oraz jako narzędzia kształtowania wspólnoty kulturowej w warunkach rozproszenia. Artykuł wykorzystuje podejście interdyscyplinarne, łącząc literaturoznawstwo z teoriami postkolonialnymi i badaniami nad pamięcią kulturową. Analizy tekstów literackich i recenzji zestawiono z kontekstami historycznymi i kulturowymi, co pozwala uchwycić unikatową hybrydyczność doświadczeń pisarki. Wyniki badań wskazują, że twórczość Reszczyńskiej-Stypińskiej poszerza granice kanonu literackiego, oferując nową perspektywę oglądu literatury emigracyjnej i kobiecej oraz jej roli w przechowywaniu dziedzictwa narodowego. Praca wpisuje się w nurt badań nad literaturą transgraniczną, podkreślając znaczenie kobiecego doświadczenia w redefiniowaniu narodowego kanonu oraz wzbogacając dyskusję o literaturze świadectwa i pamięci.

W niniejszym artykule prześledzona została recepcja twórczości dwóch polskich autorek żyjących od lat za granicą i piszących po polsku – Wioletty Grzegorzewskiej, poetki i prozaiczki osiadłej w Anglii, oraz Grażyny Plebanek, powieścio­pisarki zamieszkałej w Brukseli. Można wskazać istotne podobieństwa w biografii i twórczości tych pisarek wpisującej się w kategorię literatury kobiecej, wśród których najważniejszy jest właśnie rys migracyjny. Nie powstało dotąd kompleksowe opracowanie dotyczące odbioru ich utworów w kraju i za granicą. Zestawienie informacji o kolejnych publikacjach, przekładach, nominacjach do nagród, adaptacjach dzieł, wywiadach i recenzjach w mediach polskich i zagranicznych oraz udziale w wydarzeniach literackich w Polsce i innych krajach uzmysławia, że zarówno Grzegorzewska, jak i Plebanek funkcjonują jako pisarki jednocześnie w trzech obiegach: krajowym, polonijnym i zagranicznym, i w każdym z nich odnoszą znaczące sukcesy. Wyraźnie widoczny, zwłaszcza w przypadku Plebanek, jest też aspekt aktywności pisarskiej polegający na rozpowszechnianiu przez swoją twórczość wiedzy o Polsce i dementowaniu negatywnych stereotypów na temat tego kraju. Z analizy wynika, że Grzegorzewska stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich autorek w świecie anglojęzycznym, a Plebanek – we francuskojęzycznym.

Przedmiotem rozważań zawartych w niniejszym artykule jest twórczość Agnieszki Dale – Polki od ponad 20 lat mieszkającej w Londynie, autorki opowiadań pisanych w języku angielskim. Utwory zebrane w tomie Fox Season and Other Short Stories (2017) koncentrują się wokół wydarzeń politycznych oraz napięć społecznych poprzedzających Brexit, ukazując codzienne funkcjonowanie migrantów i atmosferę narastającej niepewności. Celem opracowania jest wstępne omówienie prozy Dale, a także próba uchwycenia, w jaki sposób literatura podejmuje problem złożoności społeczno-kulturowej procesów będących konsekwencją uwarunkowań politycznych, które istotnie zmieniły status, pozycję oraz poczucie przynależności obywateli Unii Europejskiej mieszkających w Wielkiej Brytanii. Analizie poddane są również wybrane strategie narracyjne, sposoby konstruowania doświadczenia migracyjnego oraz reprezentacje relacji międzykulturowych obecne w opowiadaniach autorki, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy kobiecej i doświadczenia codzienności. Twórczość Dale, wciąż stosunkowo mało znana polskim czytelnikom, stanowi istotny i wartościowy głos w rozwijającym się nurcie BrexLit, dokumentując przeżycia związane z migracją, napięcia tożsamościowe dzisiejszej Europy oraz przemiany współczesnych form tożsamości kulturowej.

Twórczość Julii Hartwig jest zakorzeniona nie tylko w kulturze polskiej, lecz także w kulturze francuskiej i amerykańskiej. Artystka podkreślała konieczność widzenia rodzimej literatury w „sąsiedztwie” innych literatur, sama przybliżała utwory autorów obcych, tłumacząc je na język polski. Dorobek translatorski Hartwig stał się już przedmiotem badań naukowych. Nieznana jest natomiast ta część twórczości i działalności artystki, która wiąże się z przenoszeniem literatury polskiej w nowe konteksty językowe i kulturowe. W artykule podjęto próbę uzupełnienia wskazanej luki badawczej, zwracając szczególną uwagę na te transfery literackie, które zapoczątkował wyjazd poetki do USA na początku lat 70. XX wieku. Interpretacja Dziennika amerykańskiego Hartwig i analiza wybranych niepublikowanych materiałów z jej archiwum (przechowywanego w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie), podejmowane z perspektywy zaproponowanej przez Pascale Casanovę koncepcji światowej republiki literatury, pozwoliły zbadać strategie transferowe pisarki i postawić tezę na temat podjęcia przez nią roli „komiwojażerki literatury” (upowszechniającej w światowym centrum dokonania z obszaru „literatury mniejszej”).

Górny Śląsk to region o złożonej tożsamości kulturowej i narodowej, kształtowanej przez częste zmiany przynależności państwowej oraz przenikanie się tradycji polskich, niemieckich i czeskich. Burzliwe dzieje tego regionu sprawiły, że w XIX wieku wielu Ślązaków zdecydowało się na emigrację, m.in. do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Historię tę rekonstruuje Ewa Winnicka w reportażu Miasteczko Panna Maria. Ślązacy na Dzikim Zachodzie (2024). Autorka przedstawia losy mieszkańców wsi Płużnica Wielka na Górnym Śląsku, którzy 3 grudnia 1854 roku przybyli do Ameryki w poszukiwaniu nowego miejsca do życia. Narracja Winnickiej wpisuje dzieje Ślązaków w szerszy kontekst historii Teksasu, ukazując śląsko-amerykański charakter tego obszaru oraz proces kształtowania się tożsamości emigracyjnej. Publikacja ta posiada także istotny potencjał glottodydaktyczny, ponieważ losy śląskich emigrantów, funkcjonujących w przestrzeni wielokulturowej, mogą stanowić atrakcyjny materiał dydaktyczny na zajęciach z języka polskiego jako obcego. Odpowiednie fragmenty reportażu mogą zostać wykorzystane do ćwiczenia umiejętności sporządzania opisu sytuacji w formie pisemnej, zgodnie z zasadami kompozycji tekstu proponowanymi przez Ewę Lipińską. Celem artykułu jest z jednej strony zapoznanie cudzoziemców z historią śląskich emigrantów w Teksasie, z drugiej – doskonalenie sprawności tworzenia wypowiedzi pisemnej odpowiedniej dla poziomu średniego w nauce języka polskiego jako
obcego.

Artykuł przedstawia analizę statusu języka polskiego w wielojęzycznym środowisku miasta Nowy Jork oraz jego pozycji wśród najczęściej używanych języków przez mieszkańców tego stanu. Powodem podjęcia tej tematyki jest rosnące znaczenie procesów migracyjnych, asymilacyjnych i integracyjnych, które wpływają na kondycję języków mniejszościowych, w tym języka polskiego i Polaków na emigracji mieszkających w mieście Nowy Jork. Opracowanie analizuje problematykę funkcjonowania języka polskiego w kontekście dominacji języka angielskiego, prowadzonej polityki językowej oraz przemian tożsamości kulturowej Polonii nowojorskiej. Główne tezy wskazują, że język polski, mimo spadku liczby jego użytkowników i postępującej asymilacji młodszych pokoleń, nadal odgrywa istotną rolę w podtrzymywaniu tożsamości etnicznej. Jednocześnie jego przetrwanie zależy od instytucjonalnego wsparcia oraz obecności w życiu codziennym, szczególnie w rodzinie i edukacji. Metodologia pracy opiera się na analizie danych statystycznych (spisy ludności, raporty instytucji), literaturze przedmiotu oraz badaniach własnych autorki prowadzonych wśród Polonii nowojorskiej na przestrzeni dwóch dekad. Wyniki wskazują na zmniejszającą się liczebność osób deklarujących polskie pochodzenie oraz na rosnącą rolę języka angielskiego wśród młodszych pokoleń. Artykuł wpisuje się w nurt socjolingwistyki i studiów migracyjnych, odnosząc się do teorii bilingwizmu, etniczności i zachowania języków mniejszościowych w diasporze.

Niniejszy tekst jest efektem naukowym projektu: „Młoda polszczyzna na styku kultur. Promocja, wiedza, edukacja”, który był finansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej i realizowany w latach 2023–2024. Przedmiotem badań była młodzieżowa odmiana polszczyzny (młodomowa/juwentolekt) funkcjonująca wśród młodzieży polonijnej we Włoszech oraz młodych Włochów uczących się języka polskiego. Celem było określenie stopnia znajomości, sposobów użycia oraz społeczno-kulturowych uwarunkowań rozwoju tej odmiany języka. Materiał badawczy został pozyskany na podstawie internetowej ankiety wypełnionej przez 174 osoby, głównie w wieku 11–14 oraz 15–18 lat, z dwóch grup badawczych (ankiety w języku polskim i ankiety w języku włoskim). Analiza ilościowa i jakościowa pokazała, że młodzież polonijna aktywnie używa młodomowy w codziennej komunikacji, natomiast młodzi Włosi „znają” ją raczej „pasywnie”, rozpoznają częściej zinternacjonalizowane znaki werbalne i niewerbalne, i wykorzystują sporadycznie. Badanie podkreśla rolę młodomowy w integracji społecznej, ekspresji emocji i efektywnej komunikacji oraz wskazuje na potrzebę jej uwzględnienia w dydaktyce języka polskiego.

W prezentowanym szkicu zostaje podjęta próba interpretacji znaczeń wpisanych w tytułową „antybiografię” z powieści Wojciecha Kuczoka. Jest ona zarazem zapisem wewnętrznej dezintegracji syna wywołanej działaniami przemocowego ojca oraz świadectwem pęknięcia konstytuującego proces kształtowania się podmiotowości. Autor artykułu identyfikuje i opisuje sprzeczności oraz paradoksy ujawniające się w tym neologizmie, które – jak się okazuje – stanowią podstawową dynamikę antybiografii. Należą do nich m.in. napięcia między tożsamością a rozpadem osoby, istnieniem a unicestwieniem, opowieścią a jej zanegowaniem. Rozważania sytuowane są w różnych, często odmiennych kontekstach interpretacyjnych, m.in. w perspektywie teorii narracji oraz refleksji nad wpływem przemocy – rozumianej jako okrutna „metoda wychowawcza”, prowadząca podmiot do doświadczenia własnego nieistnienia – na rozwój osoby. Istotnym punktem odniesienia staje się również antynatalizm, zwłaszcza koncepcje Davida Benatara, jednego z najważniejszych współczesnych przedstawicieli tego nurtu (odwołanie do takich kategorii, jak życie niewarte rozpoczęcia, życie warte i niewarte kontynuacji oraz asymetria bólu i przyjemności). Wielość tych perspektyw, uzupełniona analizą powieści Kuczoka, służy uchwyceniu możliwie szerokiego spektrum znaczeń oraz wieloznaczności pojęcia antybiografii.

Artykuł stanowi analizę powieści Izabeli Morskiej Znikanie. Proza jak zastrzyk w serce w kontekście współczesnych badań nad literackimi reprezentacjami choroby. Powodem podjęcia tematu jest potrzeba rozszerzenia dotychczasowych interpretacji utworu, koncentrujących się głównie na jego wymiarze autopatograficznym. Celem szkicu jest wykazanie, że tytułowe „znikanie” stanowi kategorię opisującą nie tylko doświadczenie somatyczne, lecz także proces stopniowej utraty podmiotowości w wymiarze społecznym i instytucjonalnym. Analiza została przeprowadzona w perspektywie malady studies oraz disability studies, z uwzględnieniem krytyki ableizmu i społecznego modelu niepełnosprawności. Badanie obejmuje interpretację wybranych wątków powieści: doświadczenia bólu i somatyzacji, relacji z systemem medycznym, wykluczenia z przestrzeni akademickiej, ekonomicznych konsekwencji choroby oraz przemian tożsamościowych. Wyniki wskazują, że „znikanie” dotyczy wielu poziomów egzystencji bohaterki: ciała, statusu zawodowego, relacji społecznych i symbolicznej widzialności. Powieść Morskiej ujawnia mechanizmy instytucjonalnego wymazywania podmiotu, a zarazem ukazuje możliwość reintegracji tożsamości poprzez narrację. Artykuł wpisuje się w obszar badań nad humanistyką medyczną, studiami o niepełnosprawności oraz literaturą kobiet XXI wieku.

Artykuł podejmuje zagadnienie agencji narracyjnej ciała w kontekście literackiego dorobku Olgi Tokarczuk, odwołując się do założeń ekokrytyki materialnej. Wybór tej tematyki podyktowany jest potrzebą przedefiniowania relacji między człowiekiem a naturą w obliczu współczesnego kryzysu ekologicznego. Niniejsze opracowanie koncentruje się na badaniu współdziałania elementów materialnych i dyskursywnych w twórczości Tokarczuk, które wspólnie kształtują narracyjne znaczenia. W tekście dokonano analizy antropologicznych i literackich obrazów ciała jako medium komunikacji z przyrodą, podkreślając jego sprawczość oraz zdolność do kreowania nowych narracji. Te zagadnienia harmonizują z koncepcją Unus Mundus Carla Gustava Junga, która pojawia się u polskiej noblistki. Kluczowe tezy wskazują na posthumanistyczne podejście do literatury, w której ciało nie jest jedynie przedmiotem opisu, lecz aktywnym uczestnikiem procesów twórczych. Postacie hybrydowe oraz fenomen bólu ukazane są jako formy komunikacji, które przekraczają ludzkie doświadczenie, odsłaniając agencję narracyjną ciała. Zastosowana metodologia obejmuje analizę literacką w duchu ekokrytyki materialnej, prezentując, w jaki sposób ciało i przyroda współtworzą teksty literackie. Badania umiejscowione są w ramach współczesnej humanistyki środowiskowej.

W artykule omówiono wspomnienia Po obu stronach oceanu polskiej pisarki emigracyjnej Zofii Arciszewskiej opublikowane w roku 1976 przez Polską Fundację Kulturalną w Londynie. Jest to retrospektywna opowieść o losach autorki, z wplecionymi weń reminiscencjami innych kobiet – uczestniczek obrony Warszawy w 1939 roku. We wspomnieniach Arciszewskiej uderza silny nacisk położony na kobiecą solidarność i siostrzeństwo. To kobiety wspierały się emocjonalnie, gdy zabrakło wiadomości o losach walczących lub uwięzionych mężów i synów. Tworzyły sieć nieformalnych organizacji niosących pomoc aresztowanym, przemycały grypsy, listy z zagranicy, dokumenty wyjazdu, kolportowały ulotki. Arciszewska, dokumentując codzienne życie stolicy podczas pierwszych dni wojny i okupacji, oddaje emocje kobiet: ich odwagę, ale i strach, nadzieję i wzruszenie… Przyjmuje rolę strażniczki pamięci nie tyle o wydarzeniach, ile właśnie o postawach Warszawianek. W tym sensie jej wspomnienia stają się formą oporu przeciw zapomnieniu i obojętności wobec tych cichych bohaterek wojny. Warto podkreślić, że utwór ten można odczytywać nie tylko jako emocjonalną opowieść o rodzinie, rozłące, wojnie, emigracji i budowaniu życia „po obu stronach oceanu”, lecz także jako zapis wydarzeń historycznych. Wplecione w narrację liczne daty, miejsca, nazwiska i instytucje tworzą obraz epoki. W tym sensie wspomnienia Arciszewskiej stanowią cenne źródło do badań nad losami Polek i Polaków na emigracji.

Streszczenia i abstrakty to krótkie i zwięzłe teksty, których głównym zadaniem jest przekazywanie czytelnikom informacji na temat treści utworu. W artykule omówiono znaczenie tytułowych terminów w polszczyźnie i przedstawiono sposób funkcjonowania stojących za nimi gatunków tekstów w praktyce (na podstawie analizy zaleceń dla autorów, strony internetowej oraz opublikowanych artykułów naukowych z 40 losowo wybranych czasopism). Po przeanalizowaniu materiału słownikowego wykazano, że wyraz streszczenie ma w polszczyźnie (nie tylko naukowej) dłuższą tradycję, jest bardziej produktywny słowotwórczo, ma znaczeniowo szerszy zakres i jest dla abstraktu hiperonimem. Ponadto streszczać można jedynie coś, co zostało już napisane/wykonane, natomiast abstrakt może być zapowiedzią tekstu, który jeszcze nie powstał. Dane słownikowe okazują się niewystarczające do odróżnienia od siebie streszczenia tekstu naukowego i abstraktu. Oba leksemy mogą być używane zamiennie (z wieloma innymi wyrazami bliskoznacznymi). Obserwacja sposobu funkcjonowania obu pojęć i gatunków w praktyce wykazała, że streszczenie i abstrakt są obligatoryjnymi elementami podczas zgłaszania tekstu do druku. Mogą mieć podobną długość i budowę, wymaga się ich przygotowania w języku polskim i angielskim. Często terminy te stosowane są wymiennie, jedynie 2,5% czasopism (ze zbioru) różnicuje świadomie oba gatunki.