Spis

W artykule podjęto próbę charakterystyki tzw. Garszynowskiego typu bohatera w czterech utworach Antona Czechowa (Step, Czajka, Atak, Sala nr 6). Dla podkreślenia swoistości tego typu postaci sięgnął Czechow zarówno do faktów biograficznych autora Czerwonego kwiatka (pobyt w szpitalu psychiatrycznym, spotkanie z prostytutką), jak i jego fikcyjnych „szalonych apostołów”, podejmujących misję zbawiania świata. Na „Garszynowski typ” składają się takie cechy, jak chorobliwa wrażliwość, manie prześladowcze, poczucie wyjątkowości, współczucie dla biednych i poniżonych, miłosierdzie.

Artykuł zawiera przegląd najważniejszych procesów zachodzących w fantastyce rosyjskiej i polskiej po przemianach społeczno-politycznych końca lat 80., początku 90. XX stulecia. Ich efektem był wybór podobnych zagadnień i form fantastyki, w rezultacie czego prawie wszystkie odmiany fantastyki polskiej mają swoje odpowiedniki w literaturze rosyjskiej. Zarówno w Polsce, jak i w Rosji powszechne stało się mieszanie gatunków i stylów. W obu fantastykach dokonała się także zmiana priorytetów. Zajmująca przez wiele lat uprzywilejowaną pozycję twarda fantastyka naukowa ustąpiła miejsca innym gatunkom, w pierwszej kolejności fantasy. Popularność zyskały ponadto historia alternatywna, fantastka socjologiczna, postapokaliptyka i fantastyka grozy. Do gatunków nie mających w Polsce swego odpowiednika należy fantastyka imperialna i prawosławna.

Artykuł traktuje na temat obrazu moskiewskiego metra we współczesnym polskim reportażu. Nie chodzi tu jednak o aspekt stricte użytkowy moskiewskiej kolei podziemnej. Istotna jest historia metra, budowanego ze względów polityczno-prestiżowych oraz propagandowa wymowa wystroju poszczególnych stacji. Kolejne zagadnienie dotyczy „podziemnej mitologii” wpisującej się w miejski folklor. Autorka omawia też kwestie związane ze specyficznym kolorytem metra, które jest swego rodzaju miastem podziemnym.

metro w Moskwie

muzeum sztuki socrealistycznej

legendy miejskie

miasto podziemne i kapitalizm

marginalne grupy społeczne

Москва уходит под землю. Об одном из мотивов современного польского репортажа

Статья рассказывает об образе московского метро в современном польском репортаже. Но речь не идет исключительно о пользовательском аспекте московской подземки. Существенной является история метро, построенного по политическим и престижным соображениям, а также пропагандистская специфика отделки отдельных станций.   Следующий мотив касается «подземной мифологии», которая вписывается в городской фольклор. Автор также описывает вопросы, связанные с особым колоритом метро, которое является своеобразным подземным городом.  

метро в Москве

музей соцреалистического искусства

городские легенды

подземный город и капитализм

маргинальные социальные группы

Moscow goes underground. About one of the motives of the contemporary Polish reportage

The article focusses on the image of the Moscow Metro in the contemporary Polish reportage. It is not, however, about its utility aspect in strict terms. The key here is its history (as the Metro was built for political-prestige reasons) as well as the propaganda significance of its individual stations and their interiors. Another issue refers to the "underground mythology" fitting into the urban folklore. The author also discusses issues related to the specific colouring of the Metro which can be perceived as a kind of an underground city.

Moscow metro

socialist realist art museum

urban legends

underground city and capitalism

marginal social groups

„Sto dwadzieścia jedna Małgorzata”

O tekście pierwszego polskiego przekładu Mistrza i Małgorzaty

Pierwszy polski przekład arcydzieła Bułhakowa – stworzony przez Irenę Lewandowską i Witolda Dąbrowskiego oraz publikowany w masowych nakładach w okresie 1967–2016 –  uznawany jest w Polsce prawie powszechnie za „kanoniczny”. Bardzo rzadko bywał on dotąd obiektem analizy, a tym bardziej krytyki. I właśnie wbrew temu, starałem się w powyższym artykule wykazać, iż tłumaczenie owo opiera się na niewłaściwej podstawie tekstologicznej (edycja frankfurcka Mistrza i Małgorzaty w języku rosyjskim z 1969 roku), a także i ono samo zawiera niemało błędów, przeinaczeń i opuszczeń. Gdy tak poważne omyłki w tłumaczeniu uznawanym powszechnie za kanoniczne trwają już całe pół wieku, problem nabiera wymiaru kulturowego. I jest wówczas powinnością filologa humanisty występować w obronie oryginalnego Bułhakowa, gdyż jego dzieło jest dobrem wspólnym, a nie własnością pojedynczego tłumacza, czy też korporacji czytelników przywiązanych do błędnych tekstów z młodości. Taką właśnie filologiczną obronę Bułhakowa starałem się przeprowadzić w powyższym studium.     

O przekładach wiersza A Song Josifa Brodskiego — szkic „technologiczny”

W artykule poddano analizie jeden polski i dwa rosyjskie przekłady anglojęzycznego wiersza Josifa Brodskiego A Song. Celem badania było zweryfikowanie granic przekształceń semantycznych dopuszczalnych (i niedopuszczalnych) przy tłumaczeniu tekstu napisanego regularnym rozmiarem wersyfikacyjnym. Analiza wydobywa arbitralność i dowolność decyzji znaczeniowych podejmowanych przez tłumaczy oraz prowadzi do wniosku, że przekształcenia takie nie powinny przekraczać granic zakreślonego w przekładach pola semantycznego wyznaczanego przez oryginał, lecz winny ograniczać się do oddawania jego sensu poprzez różnego rodzaju przekształcenia 

On Russian and Polish Translations of a poem A Song by Joseph Brodsky

This paper concerns the analysis of three translations of the English poem by Joseph Brodsky entitled A Song (one is Polish and the other two are Russian). It was intended to investigate the boundary between the acceptable and unacceptable semantic transformations in the translation of a text provded with a regular rhyming pattern. The emphasis was put on revealing the arbitrariness and freedom of semantic decisions taken by the translators. As a result, the conclusion is drawn that such transformations should be restricted. In other words, they ought to correctly convey the meaning of the original text by virtue of various metaphorical transformations instead of crossing the boundaries of the original semantic field.

Streszczenie

Przedmiotem artykułu jest subkategoryzacja rosyjskich czasowników mentalnych (czasowników wiedzy, poznania i myślenia) ze względu na zakodowanej w ich formie i strukturze informację o funkcjach psychicznych (intelektualnych) oraz o temporalności wewnętrznej, tzn. przy uwzględnieniu cech ciągłości i ograniczoności. Autor odwołuje się do bogatej literatury przedmiotu, przede wszystkim publikacji rosyjskich badaczy, takich jak L. M. Wasiliew, G. A. Zołotowa, N. J. Szwiedowa i in., a także przedstawia analizę zebranego materiału empirycznego (547 jednostek współczesnego języka rosyjskiego). Wnioski dotyczą podziału czasowników na klasy semantyczne, a także stopnia reprezentacyjności poszczególnych klas.

RUSSIAN MENTAL VERBS AS SEMANTIC CLASS

The subject of this article is subcategorization of Russian mental verbs (verbs of knowledge, understanding and thinking) due to their coded in their form and structure information about the mental (intellectual) functions and about the internal temporality, i.e. taking into account the such characteristics as continuity and limitations. The author refers to the extensive literature on this subject, above all, the publications of Russian researchers, such as L. M. Vasiliev, G. A. Zolotova, N. J. Shvedova et al., and also presents an analysis of the collected empirical material (547 units of modern Russian language). The conclusions concern the division of verbs into semantic classes, as well as the degree of representation of each class.

Резюме:

В статье изучается стилистическая эквивалентность в теоретическом плане и в плане конкретного перевода чешских текстов информирующих жанров на русский язык. Стилистическая эквивалентность характеризуется в процессе перевода как промежуточное звено между предметной, содержательной эквивалентностью и прагматической эквивалетнтностью. Обсуждаются специфические для национального языка стилистические средства и приемы. В частности, в статье автор описывает пять стилистических трансформаций высказывания в условиях перевода с чешского на русский. Итак, перевод понимается как комплексная трансформация текста оригинала с учетом стилистического стереотипа языка перевода и предпочтений данного жанра в воспринимающей культуре.

Ключевые слова:

Перевод – стилистическая эквивалентность – стилистическая интерференция – русский, чешский – синтаксическая конденсация – безличностное изложение – номинализация – мультивербизация – эксплицитные средства связи.

Abstract:

Stylistic equivalence in the process and result of translation from Czech into Russian

The study investigates the issue of stylistic equivalence both in the theory of translation in general and in the particular case of Czech-Russian translation of texts for special purposes (instructions, information etc.). Stylistic equivalence is regarded as an intermediate stage between the formal level of equivalence and the pragmatic level. Language-specific stylistic devices are discussed to illustrate the necessity to include the level of stylistic equivalence in the proces of translation. In particular, five different stylistic transformations are proposed in case of Czech-Russian translation. Thus, translation is regarded as a complex transformation of the original text with respect to the stylistic stereotype and preferences of the respective genre in the target culture. 

Презентация акцентных вариантов в современном русско-польском переводном словаре

В настоящей статье была предпринята попытка сформулировать принципы презентации акцентных вариантов в современном русско-польском переводном онлайн-словаре. Отправной точкой для реализации этой цели послужил анализ информации о вариантах ударения в Большом русско-польском словаре под редакцией Яна Вавжинчика в сопоставлении с данными самых больших и авторитетных орфоэпических словарей русского языка.

Presentation of the word stress variations in the contemporary translation Russian-Polish on-line dictionary

The present paper attempts to formulate principles of presenting the word stress variations in the contemporary translation Russian-Polish on-line dictionary on the basis of the comparative analysis that was conducted on the resources of The Great Russian-Polish Dictionary edited by Polish Scientific Publishers "PWN" as well as on data entries from the most authoritative orthoepic dictionaries of contemporary Russian.

key words: lexicographical criticism, translation Russian-Polish dictionary, on-line dictionary, word-stress variation.

NOWE TENDENCJE W MOTYWACJI DO NAUKI JĘZYKA ROSYJSKIEGO JAKO OBCEGO JĘZYKA
(DANE BADANIA Z LAT 2010–2014)

Streszczenie

Artykuł prezentuje rezultaty przeprowadzonych w instytucjach naukowych (wśród studentów uniwersytetów, kolegiów i uczniów szkół średnich) badań dotyczących rodzajów motywacji i samooceny stopnia znajomości języka rosyjskiego. Ankietę przeprowadzono w krajach Wspólnoty Niepodległych Państwa, środkowej i zachodniej Europy. Odpowiedzi na postawione w ankiecie pytania udzielili także studenci z Ameryki Łacińskiej, Azji i Bliskiego Wschodu, studiujący w Rosji. Analiza danych pozwala stwierdzić, że w ostatnich dwudziestu latach zauważalne są znaczące zmiany w motywacji nauki języka rosyjskiego jako obcego.
Uzyskane wyniki mogą znaleźć zastosowanie przy tworzeniu optymalnej, a tym samym efektywnej struktury motywacji od samego początku procesu nauczania języka rosyjskiego.

СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ В МОТИВАЦИИ ПРИ ИЗУЧЕНИИ РУССКОГО ЯЗЫКА КАК ИНОСТРАННОГО (ПО РЕЗУЛЬТАТАМ МЕЖДУНАРОДНОГО ИССЛЕДОВАНИЯ 2010–2014)

Резюме

В данной статье представлены результаты недавнего исследования, прове­денного в учебных заведениях (студенты университетов, колледжей и старшие школьники лицеев) по определению типов мотивации и самооценки уровня владения русским языком. Опрос проходил в странах СНГ, Центральной и Западной Европы. На вопросы анкеты также отвечали студенты-иностранцы из стран Латинской Америки, Азии и Ближнего Востока, обучающиеся в Рос­сии. Анализ собранных данных позволяет определенно заключить, что за последнее двадцатилетие наблюдаются тенденции в изменении мотива­цион­ных установок в изучении русского языка как иностранного.
Полученные результаты могут быть применимы при создании оптимальной, а следовательно, эффективной структуры мотивации с самого начала учебного процесса обучению русскому языку.

Noty