Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie, w jaki sposób decyzje tłumacza dotyczące doboru leksyki wpływają na modyfikację atmosfery tłumaczonego wiersza w porównaniu z oryginałem. Choć każdy autor w sposób zamierzony konstruuje atmosferę swojego dzieła poprzez wybór środków językowych, pojęcie atmosfery dzieła literackiego nie było dotychczas szczególnie analizowane w literaturze przekładoznawczej. Jedynie Baker wspomina o „czymś ulotnym”, co towarzyszy czytelnikowi podczas lektury i dopiero Joanna Wilk-Racięska podaje wstępną definicję tego terminu. W niniejszym artykule przyjmuje się definicję pojęcia atmosfery dzieła literackiego zaproponowaną przez Wilk-Racięską oraz wskazuje się znaczenie tego pojęcia zarówno dla analizy literackiej, jak i dla badań nad przekładem. Badanie koncentruje się na obrazowaniu poety, rozumianym jako środki i procedury językowe, za pomocą których konstruowane są sceny wyobrażonej rzeczywistości. Obrazowanie to zestawione zostaje z obrazowaniem tłumacza, ze szczególnym uwzględnieniem wyborów leksykalnych. Korpus analizy obejmuje dwa fragmenty wierszy Federica Garcíi Lorki oraz jeden fragment wiersza Julio Cortázara. Wykorzystane narzędzia metodologiczne wywodzą się z poetyki kognitywnej, w szczególności z ujęć Cruse’a, Fauconniera, Fauconniera i Turnera oraz Langackera, która, jak zauważa Tsur w Aspects of cognitive poetics, „oferuje teorie kognitywne systematycznie wyjaśniające strukturę tekstów literackich i ich odbierane efekty”.

Artykuł przedstawia rekonstrukcję ramy interpretacyjnej choroby we współczesnej pol­szczyźnie z wykorzystaniem koncepcji semantyki ramowej Charlesa Fillmore’a. Analizę oparto przede wszystkim na materiale leksykalnym zaczerpniętym ze słowników i z korpusów języka polskiego. Punktem wyjścia jest opis ram związanych z sytuacją choroby opracowanych dla języka angielski­e­go w projekcie FrameNet. W przeciwieństwie do dominującego w nim ujęcia profesjonalnego rama choroby dla polszczyzny została zrekonstruowana z perspektywy osoby chorej jako podmiotu doświadczającego stanu choroby, podejmującego określone działania i wchodzącego w relacje z innymi ludźmi. Wyróżniono trzy elementy jądrowe (obligatoryjne) ramy: podmiot, stan i bycie w stanie, oraz szereg elementów niejądrowych, określających szczegółowo elementy jądrowe (np. rodzaj podmiotu, lokalizacja, przyczyna czy rodzaj stanu). W strukturze ramy wydzielono także dwie subramy: leczenie i otoczenie, które wprowadzają perspektywę medyczną i społeczną.

Artykuł stanowi przegląd badań nad stereotypami i pojęciami pokrewnymi jak mit i uprzedzenie. Przedstawia definicje funkcjonujące w naukach humanistycznych i społecznych, uwzględniając kognitywne i etnolingwistyczne ujęcie Jerzego Bartmińskiego. Artykuł przytacza liczne definicje stereotypów począwszy od roku 1922, kiedy to Walter Lippmann wydał przełomową książkę pt. Public opinion, w której po raz pierwszy scharakteryzował strukturę stereotypu w odniesieniu do kreowania opinii publicznej. Cel artykułu to próba holistycznego zaprezentowania stereotypu w możliwie jak najbardziej inter- i transdyscyplinarny sposób, oparta głównie na badaniach niemieckich i polskich. Celem artykułu jest również próba ukucia własnej definicji stereotypu, którą można znaleźć na końcu artykułu. Kluczowe problemy niniejszego artykułu to również próba osadzenia stereotypu w kontekście pokrewnych pojęć jak mit i uprzedzenie oraz zaprezentowanie kognitywnych lub/i kulturoznawczych definicji stereotypu, czy też behawiorystycznego podejścia do analizowanego zjawiska, jakie proponuje np. Adam Schaff.

Celem artykułu jest analiza metafor pojęciowych w obrębie nazw pokarmów w języku angielskim, a w szczególności przybliżenie pozajęzykowych czynników mających wpływ na zmiany semantyczne nazw pokarmów w języku angielskim na przestrzeni lat. Często nazwy te odnoszą się do makrokategorii konceptualnej istota ludzka, zarówno do człowieka, jak i do części jego ciała, seksualności i innych aspektów jego życia. Przyczyny i uwarunkowania tych zmian mają charakter pozajęzykowy. Wydaje się, że przyjęcie perspektywy diachronicznej i synchronicznej, określanej w literaturze przedmiotu jako panchronicznej, pozwoli wskazać, że metaforyczne zmiany semantyczne w obrębie kategorii konceptualnej pokarmy nie są przypadkowe, ale możemy mówić o pewnych powtarzających się schematach, w których kluczową rolę odegrały domeny konceptualne, takie jak [smak], [kształt], [wielkość], [zapach] lub [konsystencja]. Są one, wraz z ich komponentami, odzwierciedleniem charakterystycznych cech poszczególnych produktów spożywczych i pokarmów, które możemy uważać za podstawę pozajęzykowych uwarunkowań stojących za metaforycznymi zmianami semantycznymi. Przeprowadzona analiza opiera się na opracowanym przez Kleparskiego modelu, który wprowadzono w celu zbadania zmian znaczeniowych, jakim podlegają wyrazy, w tym wypadku odnoszące się do nazw pokarmów, na przestrzeni czasu w języku angielskim – jego społecznych i geograficznych wariantach.

W artykule poddano analizie konceptualizację prostoty jako cechy ludzkiej. Wstępne badania korpusowe ujawniły różnice uwarunkowane płcią w postrzeganiu tej cechy. Celem pracy jest rekonstrukcja obrazów kognitywnych prostej kobiety i prostego mężczyzny w języku polskim. Badanie osadzone jest w etnolingwistycznych ramach lubelskiej szkoły Jerzego Bartmińskiego, która rekonstruuje językowy obraz świata na podstawie danych systemowych, ankietowych i tekstowych. Analiza obejmuje leksemy prostota, kobieta i mężczyzna, dane z badań ankietowych oraz materiał pochodzący z dwóch narodowych korpusów językowych. Wyniki wskazują, że obie figury wiązane są z wiejskością, niskim poziomem wykształcenia, pragmatyzmem oraz powierzchowną tandetą. Kluczowa różnica dotyczy oceny moralnej: prosty mężczyzna kojarzony jest z cnotami (uczciwością, szczerością), natomiast prosta kobieta przedstawiana jest głównie poprzez role służebne oraz religijność.

Niniejsze badanie miało na celu sprawdzenie, czy zwiększenie uczniowskiej świadomości metafor może poprawić zapamiętywanie wyrażeń idiomatycznych przez polskich uczniów szkół średnich uczących się języka angielskiego jako języka obcego. W badaniu wzięło udział 69 uczniów z dwóch szkół średnich, podzielonych na cztery grupy: jedną eksperymentalną (n = 20) i jedną kontrolną (n = 21) ze Szkoły 1 oraz jedną eksperymentalną (n = 15) i jedną kontrolną (n = 13) ze Szkoły 2. Podczas zajęć grupy kontrolne otrzymały słowniczki z wyrażeniami opisanymi w sposób funkcjonalny, np. by opisać gwałtowny i nagły przypływ gniewu. Grupy eksperymentalne otrzymały słowniczki z tymi samymi wyrażeniami, ale wyrażenia z ich słowniczków zostały przypisane do kategorii opisanych przy użyciu metafor pojęciowych, np. gniew jako ogień. Wszystkie grupy zostały przetestowane dwukrotnie – bezpośrednio po zajęciach, w trakcie których uczyły się słownictwa, oraz miesiąc później. Test bezpośrednio po zajęciach wykazał istotną różnicę między grupami eksperymentalną i kontrolną ze Szkoły 1. W Szkole 2 nie zaobserwowano podobnego wyniku. W odroczonym teście nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic między grupami w żadnej ze szkół. Wyniki te sugerują, że zwiększenie uczniowskiej świadomości metafor może prowadzić do lepszego krótkoterminowego zapamiętywania idiomów, pojedyncza sesja zwiększająca uczniowską świadomość metafor nie wystarcza jednak, aby zapewnić długotrwały efekt w nauce słownictwa idiomatycznego.

Niniejszy artykuł podejmuje analizę interpretacji spójnika and (i) oraz alternatywy or (lub) w tekstach prawnych oraz prawniczych, ze szczególnym uwzględnieniem prawa międzynarodowego oraz sposobów, w których teorie pragmatyczne mogą wspierać taką interpretację prawną. Celem badania jest ustalenie, czy trzy odmienne podejścia językoznawcze – a ściślej rzecz ujmując, pragmatyczne – mogą znaleźć zastosowanie w interpretacji prawa międzynarodowego: neogrice’owskie ujęcie Laurence’a Horna, postgrice’owską teorię relewancji, zgodnie z którymi and i or mają znaczenie konceptualne, oraz koncepcję Miry Ariel, a także wspólną teorię Ariel oraz Cateriny Mauri, w której spójniki te mają charakter proceduralny. Poprzez analizę porównawczą tych modeli artykuł ukazuje, w jaki sposób każda z teorii wyjaśnia możliwość pragmatycznego wzbogacenia znaczenia tych wyrażeń, a także wskazuje, że ograniczenia interpretacji prawniczej – tzw. reguły wykładni – mogą zostać włączone do omawianych teorii pragmatycznych jako przejawy maksym Grice’a. Analiza dwóch przykładów orzeczniczych dowodzi, że wszystkie trzy podejścia formułują trafne i spójne predykcje interpretacyjne.

Artykuł stanowi wieloaspektowy przegląd zjawiska riposty słownej jako aktu językowego, poznawczego i interakcyjnego. Mimo obecności ripost w dyskursie retorycznym, komediowym i społecznym brakuje dotąd pogłębionej analizy ich struktury i funkcji. Celem niniejszego przeglądu jest uporządkowanie i interpretacja różnych podejść do riposty – od retorycznego rozróżnienia (Grothe), przez macierze logiczno-pragmatyczne (Alzabin), aż po narzędzia językoznawstwa kognitywnego: ramy, metafory pojęciowe i integrację przestrzeni mentalnych. Szczególną uwagę poświęcono zestawieniu riposty fizycznej i słownej jako ramie konceptualnej oraz roli humoru i strategii grzecznościowych w modyfikowaniu siły i tonu riposty. Przegląd ukazuje wspólne mechanizmy różnych typów ripost, takie jak szok językowy, przesunięcie uwagi i błyskawiczne wnioskowanie. Autor nie oferuje jednej spójnej teorii, lecz kreśli epistemologiczny krajobraz badań nad ripostą – identyfikuje zestaw kompatybilnych narzędzi teoretycznych, które mogą stanowić punkt wyjścia dalszych analiz empirycznych i konceptualnych.

InterACT (ang. Attitude Change and Tolerance) to profilaktyczny program edukacji antydyskryminacyjnej, który promuje postawy akceptacji wobec jąkania i różnorodności wśród dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Choć skuteczność programu w kształtowaniu adekwatnych postaw została wcześniej potwierdzona, dotąd brakowało badań koncentrujących się na doświadczeniach osób go realizujących. Celem badania było poznanie opinii i doświadczeń osób realizujących program InterACT w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem postrzeganych korzyści i trudności. W badaniu uczestniczyli logopedzi, studenci, nauczyciele i psycholodzy, którzy co najmniej raz realizowali program. Zastosowano podejście mieszane obejmujące ankiety (n = 51) oraz częściowo ustrukturyzowane wywiady (n = 7). Wyniki badań ilościowych potwierdziły wysoką ocenę programu pod względem użyteczności, intuicyjności oraz pozytywnego wpływu na postawy dzieci wobec jąkania i różnorodności. Analiza jakościowa wskazała na możliwość dostosowania programu do potrzeb grupy oraz na kluczową rolę prowadzącego w jego skuteczności. Respondenci zwrócili również uwagę na konieczność uzupełnienia szkolenia o elementy dotyczące radzenia sobie z trudnymi reakcjami dzieci oraz doprecyzowania instrukcji do zadań w materiałach edukacyjnych. Wyniki te wspierają kontynuację wdrażania programu w polskich placówkach edukacyjnych oraz potwierdzają jego potencjał w zakresie edukacji antydyskryminacyjnej.