Pożegnanie Profesora Wojciecha Kalagi

W artykule przeprowadzam analizę porównawczą kilku wybranych utworów literackich pod kątem występującego w nich motywu młodzieńczego piękna, którego genezę wiązać można z figurą efeba, obecną w antycznej sztuce, mitologii i literaturze. Wyłaniający się z tego zestawienia dyskurs dotyczy nie tylko kanonu (nie)męskiej urody, ale też nieheteronormatywnej erotyki oraz przekraczania binaryzmu płci. Twórcy, odwołując się m.in. do dzieł Platona (Uczta, Fajdros), czy homeryckiej opowieści o losach Achillesa i Patroklosa z Iliady, dokonują rewizji i transformacji antycznych wzorców, wpisując je we współczesne realia i konteksty historyczno-literackie.

Artykuł analizuje zjawisko popularności tzw. miękkiej męskości w Azji Wschodniej oraz kontrowersje, jakie wzbudza ono wśród elit politycznych Chińskiej Republiki Ludowej. Rosnące zainteresowanie młodych Chińczyków takimi gatunkami jak danmei, wywołuje obawy przed feminizacją i emaskulacją. W odpowiedzi promuje się wzorce militarnej męskości, czego ikonicznym przykładem jest film Wilk wojny 2. Artykuł opiera się na teoretycznych modelach męskości, w tym koncepcjach R.W. Connella i Kama Louie, aby przedstawić te fenomeny polskiemu czytelnikowi. Wskazuje, że analiza chińskich debat na temat męskości nie tylko pogłębia zrozumienie współczesnych kulturowych napięć w Chinach, ale również dostarcza szerszej perspektywy do refleksji nad europejskimi koncepcjami męskości.

Artykuł bada związki między męskością, niepełnosprawnością a tańcem współczesnym, koncentrując się na tym, jak tancerze z niepełnosprawnościami kwestionują normatywne konstrukty męskości poprzez kripowe praktyki choreograficzne. Autorka, w kontekście teorii krip, studiów o niepełnosprawności i krytyki feministycznej, analizuje spektakle artystów takich jak David Toole, Rafał Urbacki, Raimund Hoghe i Michael Turinksy, którzy stosują strategie “kalekowania” ableistycznych i patriarchalnych norm, jednocześnie kształtując alternatywne wizje męskości, mieszczące w sobie różnice, a także to, co kruche i queerowe.

W artykule analizuję Drzewo krwi, debiutancką powieść Kim de l’Horizon, szwajcarskiego autorx niebinarnego, jako wielowymiarową refleksję nad wpływem heteropatriarchalnych struktur oraz towarzyszącej im przemocy i traumy na relacje rodzinne oraz doświadczenia nienormatywnego dziecka. Szczególną uwagę poświęcam literackiej reprezentacji procesu odkrywania ciała i płci oraz kształtowania queerowych, płynnych tożsamości. Analiza wykorzystuje perspektywę intersekcjonalną, która pozwala na przedstawienie połączeń między różnymi wymiarami tożsamości, takimi jak płeć, kolor skóry i doświadczenie migracji.

The relationship between queer identity and shame is one of the key themes in queer theory, with shame sometimes becoming a fundamental aspect of identity for individuals within the queer community. This article focuses on literary representations of shame in Slovenian literature, particularly in connection with queer masculinities. It examines the work of Ivan Mrak, specifically his autofictional novel Ivan O., which is the first autobiographical literary work with a queer theme in the Slovenian context. The article discusses the complex nature of shame and its impact on the protagonist’s life experience, exploring how shame influences processes of identification and self-representation in society while attempting to outline the trajectory of decentring queer shame throughout the novel.

Opowiadanie Olgi Tokarczuk “Przetwory” z tomu Opowiadania bizarne (2018) to przykład literackiej narracji o męskości, która – z powodu braku odpowiedniego wzorca i niedostatecznej autorefleksji – pogrzebała swoją szansę na rozwój. Hermeneutyczna lektura utworu, jaką zaproponowano w artykule, odsłania problem przetrwałej więzi syna z matką, który pisarka przewrotnie ukryła pod groteskową fabułą. Tymczasem zabawna historia o mężczyźnie, któremu matka wymierzyła zza grobu karę za odmowę usamodzielnienia, objawia dzięki mikrologicznemu odczytaniu potencjał greckiej tragedii. Wykorzystane w artykule głosy badaczy problematyki męskości współbrzmią z opowiadaniem Tokarczuk, nadając mu charakter adekwatnego literackiego komentarza.

Przedmiotem artykułu są kreacje męskości w postfeministycznych reinterpretacjach znanych historii kierowanych do młodych dorosłych. Materiałem badawczym są wybrane popularne wśród nastoletnich czytelników anglosaskie retellingi baśni i utworów należących do kanonu literatury zachodniej. Wskazuję, że współcześni twórcy zazwyczaj prezentują w swoich powieściach poglądy antypatriarchalne, kreują bohaterów opresyjnych i mizoginistycznych albo tworzą nowe wzorce męskości. Staram się także ocenić, czy takie działania wpisują się w postfeministyczne dyskursy równościowe, czy są narracjami pseudofeministycznymi, stabilizującymi stereotypy, dezawuującymi starania na rzecz inkluzywności; z jednej strony ekskludującymi mężczyzn, z drugiej karykaturującymi ich przedstawienia.

The article analyses representations of masculinities in selected stories from Akhil Sharma’s collection A Life of Adventure and Delight. It examines the ways in which male protagonists, Indian immigrants in the US, relate to the discourse of hegemonic masculinity realised as patriarchal masculinity. It is argued that Sharma tries to revise negative stereotypes of Indian American masculinity, indicating critical moments which carry the potential of transformation from patriarchal into more positive models of masculinity. Sharma’s re-Orientalist narrative techniques reinforce his criticism of patriarchy.

W utworze Kuczoka udziałem syna staje się doświadczenie wewnętrznej dezintegracji wywołanej działaniami ojca, pęknięcie naznaczające proces kształtowania się tożsamości. Na skutek tych bolesnych przeżyć podmiot odnajduje w sobie pragnienie śmierci ojca lub też wyobraża sobie tę śmierć, postrzegając ją jako uwolnienie i zakończenie udręki. Zatem dekonstruowanie ojca w planie moralnym, aksjologicznym, poznawczym przemienia się w marzenie o fizycznym unicestwieniu tej postaci – marzenie snute przez wewnętrznie rozbitego syna: zniszczony śni tutaj o zniszczeniu. W “antybiografii” Kuczoka ojciec okazuje się istotą słabą, naznaczoną niemocą. Wobec syna – który jest dla niego reprezentantem ciemnego i nieprzewidywalnego świata i na którym odreagowuje niemoc wobec tego świata – jako środka represji oprócz kar cielesnych używa przysłów, powiedzeń, aforyzmów. Zarówno przemoc fizyczna, jak i owe przysłowia to rodzaj kompulsywnej reakcji na świat, na syna, na zjawiska, które wymykają się rozumieniu K.

W artykule opisano początki polskiego faszyzmu w kontekście jednego z pierwszych czasopism propagujących tę ideologię. Faszysta Polski ukazywał się w 1926 roku, a na jego łamach autorzy przybliżali polskim odbiorcom włoskie koncepcje. Autor analizuje czasopismo pod kątem nadreprezentacji męskich głosów oraz strategii perswazyjnych stosowanych przez twórców tygodnika. Celem artykułu jest wskazanie przyczyn zainteresowania faszyzmem, mechanizmów oddziaływania na odbiorców, a także podkreślenie, że doktryna ta zmierzała do wykreowania nowego rodzaju męskości, opartej na podporządkowaniu się wodzowi i samej ideologii.

Artykuł przedstawia społeczno-kulturowe funkcje fantazmatu męskości w neosarmackiej twórczości Jacka Komudy. Punktem odniesienia w analizie neosarmatyzmu jako fantazmatu są badania Przemysława Czaplińskiego i Macieja Parkitnego na temat polskiego oświecenia i funkcji postaci warchoła w dyskursie politycznym i społecznym. Do analizy konstrukcji modelu męskości antybohaterskiej w twórczości Komudy wykorzystane zostały tezy wysunięte przez Filipa Mazurkiewicza na temat konstruowania męskości hegemonicznej w polskiej literaturze XIX wieku. W efekcie fantazmat historyczny neosarmatyzmu w wykonaniu Komudy, oparty na stereotypie, ukazuje próby ucieczki od wymogów nowoczesności i budowanie pola wyobrażeniowej hegemonii w opozycji do strukturalnej słabości polskiej męskości.

Artykuł jest próbą zarysu użycia teorii ksenofeminizmu jako narzędzia badań filmoznawczych, ze szczególnym uwzględnieniem jej podstawowych założeń: abolicji płci, antynaturalizmu i technomaterializmu. Ksenofeminizm kwestionuje tradycyjne rozumienie płci i determinizm biologiczny, co skłania do refleksji nad problematyzacją tych kwestii na ekranie. Technomaterializm podważa przekonanie, że interakcje cyfrowe są oddzielone od świata fizycznego, koncentrując się na infrastrukturze materialnej i warunkach fizycznych kultury cyfrowej. Włączenie ksenofeminizmu do badań nad filmem sprzyja pogłębionemu rozumieniu kwestii płci, technologii i norm społecznych, wzbogacając analizę filmową. Artykuł oferuje również wstępną analizę technomaterialistyczną jednego z odcinków serialu Netfliksa Black Mirror, "Joan is Awful".

Tekst jest eksperymentalnym połączeniem eseju naukowego i reportażu, swoistym badaniem terenowym literatury. Autor udaje się do Solca Zdroju (tropem fotografii Wojciecha Prażmowskiego) i odnajduje miejsce, w którym niegdyś stało, opisane w Jadąc do Babadag Andrzeja Stasiuka, “KINO”. Rekonstruuje historię tego budynku i raz jeszcze czyta kluczowy ustęp powieści w kontekście figury borgesowskiego Alefa.

Artykuł poświęcony jest wybranym aspektom obrazowania artystycznego w twórczości Adama Czerniawskiego. Autorka skupia się na lirykach poety, w których obraz malarski staje się pretekstem do namysłu poświęconego przestrzeni temporalnej. Analizowana jest ona w kontekście uwikłania w czas zarówno działa malarskiego (krajobrazu, konkretnej postaci), jak i tego, który je kontempluje, w tym przypadku samego poety. Znaczenie szczególne autorka przypisuje refleksji, jaką Czerniawski zawarł w liryku „Widok Delft”. W szkicu zwrócono uwagę na oryginalność i odrębność artystycznego obrazowania w twórczości Adama Czerniawskiego, która kilkakrotnie ukazywana jest w ujęciu komparatystycznym, w odniesieniu do liryki ekfrastycznej dwóch innych poetów „Kontynentów” – Andrzeja Buszy i Bolesława Taborskiego.

Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie, w jaki sposób nagrodzony tomik poetycki Tracy K. Smith, Life on Mars, negocjuje materialne i konceptualne granice utraty w odniesieniu do problematyki skończoności, pamięci oraz przetrwania. Odwołując się do takich myślicieli jak Karen Barad, Jacques Derrida czy Georges Bataille, autor podejmuje się refleksji, w jaki sposób Smith wykorzystuje perspektywy ziemskie i kosmiczne, metaforycznie tłumacząc jedną na drugą, by zakwestionować zastane porządki obecności/nieobecności, życia/śmierci, znanego/nieznanego oraz przyszłości/przeszłości. Pierwsza część artykułu w dużej mierze poświęcona jest poetyckim i filozoficznym spotkaniom z osobistą utratą, lękami o przyszłość oraz złożonymi aspektami materialności. W drugiej części przedstawiona zostaje bardziej etycznie zaangażowana lektura wybranego wiersza, They May Love All That He Has Chosen and Hate All That He Has Rejected, która omawia stratę jako paradoksalną formę sprawczości.