Strona redakcyjna

Spis treści

Zoja Jaroszewicz-Pieresławcew, Helena Pociechina, Joanna Orzechowska

prz.ru@op.pl

Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Olsztyn, Poland

STEGANOGRAFIA W STAROOBRZĘDOWYCH KSIĘGACH Z KOLEKCJI KLASZTORU W WOJNOWIE

Streszczenie

Działalność wydawnicza staroobrzędowców poza krótkimi okresami „swobód obywatelskich” w historii Rosji była nielegalna i przebiegała w warunkach konspiracji. Ujawnienie adresu staroobrzędowej drukarni kończyło się aresztowaniem jej właściciela i pracowników oraz konfiskatą sprzętu i gotowej produkcji. Dlatego w metryczkach drukowanych książek najczęściej pomijano informację o miejscu prowadzenia działalności wydawniczej lub zamieszczano fałszywe dane. W artykule autorki zwracają uwagę na jeszcze jeden sposób szyfrowania — steganografię, czyli takie umieszczenie danych, by osoby postronne nie domyślały się istnienia ukrytej informacji. W kolekcji ksiąg z klasztoru w Wojnowie odnaleziono trzy przypadki zastosowania steganografii. W miejscu przeznaczonym do zapisu kolejnych numerów kart (na dolnym marginesie) lub na marginesie grzbietowym umieszczono pojedyncze litery lub grupy tworzące zapis, informujące o nazwie, miejscu lub właścicielu staroobrzędowej drukarni.

STEGANOGRAPHY IN THE OLD BELIEVERS’ VOLUMES FROM THE COLLECTION OF THE MONASTERY IN WOJNOWO

Summary

In the history of Russia the printing activity of Old Believers, apart from brief periods of ‘civic freedoms’, was illegal and undertaken under cover. Revealing the address of Old Believers printing house resulted in arresting its owner and employees as well as confiscating equipment and the already printed volumes. Thus, the information about the place of publi-cation was missing from the colophons or false data were given. In their article, the authors focus especially on different way of encoding messages, i.e. steganography, which consists in such a way of providing information that only the person who is supposed to decipher it will actually do it. In the collection of volumes from Wojnowo three cases of steganography have been identified. Single letters or groups of letters constituting an inscription informing about the name of the Old Believers’ printing house, its place or owner, were placed on the bottom or backbone margins of volumes, where page numbers should have been put.

Grzegzorz Przebonda

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

greg6@gmail.com

DOSTOJEWSKI O NIEŚMIERTELNOŚCI DUSZY I RAJU POZAZIEMSKIM

Streszczenie

Celem artykułu jest przedstawienie prawosławnej ideologii Fiodora Dostojewskiego na podstawie jego wielkich powieści (Braci Karamazow, Biesów i Idio­­ty) w konfrontacji z pisarskimi tezami z Dziennika pisarza. Pierwszy główny paradoks tego twórcy polegał na tym, że w jego światopoglądzie nie było miejsca na „ideowy środek”, czyli „humanizm areligijny”. Obowiązywała tam natomiast zasada „albo–albo” — albo ktoś wierzył w Boga i czynił dobrze bliźniemu, albo nie wierzył w Stwórcę i nieśmiertelność duszy ludzkiej i konsekwentnie uznawał, że „wszystko wolno”. Drugi paradoks Dostojewskiego był jeszcze większy. Pisarz bowiem, z jednej strony, zupełnie słusznie przestrzegał Rosję i Europę przed nadejściem antyludzkiej „cywilizacji ateistycznej” w XX wieku. Z drugiej jednak strony — sam sformułował w sensie pozytywnym takie idee światopoglądowe (np. nacjonalizm religijny), które w drugiej połowie XX wieku nieomal dorównały w swym okrucieństwie wobec człowieka bezbożnemu komunizmowi.

DOSTOEVSKY ON THE IMMORTALITY OF THE SOUL AND UNEARTHLY PARADISE  

Summary

The article’s  aim was to present the Orthodox ideology of Fyodor Dostoevsky on the basis of his great novels (The Bro­­thers Karamazo­­v, Demons and The Idio­­t)  in confrontation with the claims contained in a Writer’s Diary. The principal paradox of the writer was that in his worldview there was no room for “ideological middleground” or “areligious humanism.” It was dominated by the either-or principle — either someone believed in God and did good to his neighbor or he did not believe in the Creator and immortality of the human soul and consequently accepted that “everything was allowed.” The second paradox of Dostoevsky was even greater. On the one hand, the writer, quite rightly, warned Russia and Europe against the arrival in the 20th century of an anti-human atheistic civilization. On the other, however, he himself developed such ideological concepts (e.g. religious nationalism) which when applied in the second half of the 20th century nearly equaled godless communism in the ruthless treatment of the human being.

Krystyna Czapp

Uniwersytet Gdański, Gdańsk, Poland

prz.rus@op.pl

НЕОРТОДОКСАЛЬНЫЙ АСПЕКТ ОБРАЗА СОНИ МАРМЕЛАДОВОЙ

Резюме

Целью статьи является попытка показать влияние некоторых протестантских доктрин на образ героини Преступления и наказания федора Достоевского Сони Мармеладовой. Возможно, что на русского писателя могло повлиять так называемое «евангельское пробуждение» — движение по своей сути протестантское, которое началось в России в конце 50-х годов XIX века. Многие россиане приняли тогда протестантизм. Слова Библии ввел Достоевский в художественный мир Преступления и наказания именно через образ Сони Мармеладовой. В предлагаемой статье экспонируется факт, что единственным источником надежды для Сони были слова евангелия, каторое она читала дома и прочла Раскольникову, веря, что это приведет его к обращению к Богу. личное отношение к Новому завету приближает Соню Мармеладову к протестант-ской традиции, где не существует разделения на священнослужителей и прихожан, а ежедневное чтение Библии является чуть ли не обязанностью.

THE UNORTHODOX ASPECT OF THE FIGURE OF SONYA MARMELADOVA

Summary

The aim of the article is to demonstrate the impact of the Protestant doctrine on Sonya Marmeladova — a heroine of Crime and Punishment by Fyodor Dostoyevsky.It is possible that the Russian writer could be influenced by the Evangelical Awakening — a Protestant in its essence movement that had its beginning in Russia at the end of 50s of the 19th century. There were many Russians converted to Protestantism at that time.The words of the Bible introduced by Dostoyevsky in the artistic world of Crime and Punishment are through the character of Sonya Marmeladova. This article exposes the fact Еhat the only sources of hope for Sonya were the words of the Gospel, which she wrote herself in her home and read Raskolnikov in faith that the words of the New Testament would lead him to repentance to God. Sonya by reading the Gospel for Raskolnikov, took the role of a shepherd of souls. This personal approach to the Gospel gets Sonya Marmeladova closer to the Protestant tradition, where there is no distinction berween clergy and laity, and the daily reading of the Bible is almost an obligation.

Edyta Manasterska-Wiącek

Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, Poland

edmana5@wp.pl

О „люляях” и „баю-баях” в польских и русских колыбельных

Резюме

Статья посвящена сравнению форм обращения и запевов в польских и русских ко-лыбельных. Сопоставление нескольких десятков песен позволяет прийти к выводу, что в польских колыбельных чаще всего повторяется универсальное (и к девочке и к мальчику) обращение, в русских же — прежде всего — к мальчикам. Сравниваемые колыбельные, польские и русские, отличаются и формой запевов, с помощью которых убаюкивают ребенка. Однако колыбельные во всех странах мира сохраняют чудесную атмосферу. Они являются очень важными и для родителей.

HUSHING AND TWADDLING IN POLISH AND RUSSIAN LULLABIES

SummaryThe article is devoted to a comparative analysis of addressative forms and croonings in Polish and Russian lullabies. The study of tens of literary pieces from both cultures led to a conclusion that the most frequent are generic expressions addressed to a girl and a boy equally. In Russian lullabies it is the male addressative form that prevails. The expressions that are used in crooned lullabies (no words), called melodies, also make the compared texts differ. However, in the whole world the drowsy and unique potential of lullabies and the need to croon them remain unchanging.

Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz

Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa, Poland

tamara_brzostowska@wp.pl

GRZMIĄCE GŁOSY TŁUMACZY. NASZ MARSZ WŁADIMIRA MAJAKOWSKIEGO W PRZEKŁADACH POLSKICH I ANGIELSKICH

Streszczenie

Przedmiotem artykułu jest analiza porównawcza polskich i angielskich przekładów wier-sza Наш марш Władimira Majakowskiego w kontekście translatologicznych ustaleń tzw. szkoły manipulacyjnej. Konfrontacja poszczególnych przekładów rewolucyjnego utworu rosyjskiego kubofuturysty unaocznia nieuchronne zderzenia politycznych i poetyckich ide-ologii reprezentowanych przez tłumaczy oraz różne historyczne strategie „konstruowania” wizerunku Majakowskiego w kulturze docelowej.

ГРЕМЯЩИЕ ГОЛОСА ПЕРЕВОДЧИКОВ. НАШ МАРШ ВлаДиМиРа МАЯКОВСКОГО В ПЕРЕВОДАХ НА ПОЛЬСКИЙ И АНГЛИЙСКИЙ

Резюме

Предметом настоящей статьи является сравнительный анализ польских и английских переводов стихотворения Наш марш Владимира Маяковского в методологических рамках т.н. школы манипуляции в западноевропейском переводоведении. конфрон-тация нескольких переводов революционного сочинения русского кубофутуриста показывает неизбежные столкновения политических и поэтических идеологий пере-водчиков, а также разные исторические приемы конструирования образа Маяковского в принимающей культуре.

Alina Świeściak

Uniwrsytet Śląski, Katowice, Poland

alina.swiesciak@gmail.com

BIAŁOSZEWSKI PO ROSYJSKU

Streszczenie

Artykuł podejmuje problem rosyjskich tłumaczeń poezji Mirona Białoszewskiego, odwołując się do jedynej funkcjonującej na rosyjskim rynku książki z tłumaczeniami tego autora — Wypadek z gramatyki/Выпадение из грамматики. Autorka zwraca uwagę na dominującą w tym tomie, ujednoznaczniającą poezję Białoszewskiego metafizyczność i neutralizację chwytów związanych z grami podmiotowymi (zaimek „się”). Za podstawowe strategie translatorskie uznaje neutralizację i racjonalizację, zmieniające wizerunek polskiego poety lingwisty, bo wprowadzające poprawnościową cenzurę, która skutkuje nie tylko innym — znormatywizowanym — obrazem jego języka, ale i ograniczeniem problematyki filozoficznej.

MIRON BIAŁOSZEWSKI’S POETRY IN RUSSIAN TRANSLATION

Summary

The article discusses Russian translations of Miron Bialoszewski’s poetry based on the only volume of Bialoszewski’s translation available in Russian —  an accident fro­­m grammar/Вы-падение из грамматики. The author points out the metaphysical character and neutralization of tricks related to grammatical subject („się” pronoun) that disambiguate Bialoszewski’s poetry.  Rationalization and neutralization are identified as the core translation strategies that change the image of the Polish linguistic poet through normative censorship which results in not just a normative change in his language but also a curtailing of philosophical content.

Władimir Klimonow

Университет им. Гумбольдта, Berlin, Germany

klimonow@web.de

UDZIAL ASPEKTU CZASOWNIKOWEGO W KSZTAŁTOWANIU ZNACZENIA MODALNEGO W WYPOWIEDZENIU

Streszczenie

Na podstawie analizy głównych znaczeń modalnych w wypowiedzeniach z czasownikami niedokonanymi i dokonanymi w czasie teraźniejszym we współczesnym języku rosyjskim autor wyprowadza wniosek, że w standardowych kontekstach modalność bazowa (czyli agentywna) jest połączona z aspektem niedokonanym, a modalność epistemiczna (czyli lokutywna) z aspektem dokonanym

THE CONTRIBUTION OF THE VERBAL ASPECT TO THE SHAPING A MODAL MEANING IN A UTTERANCE

Summary

Based on the analysis of main modal meanings in utterances with imperfective and perfective present forms in modern Russian, the author make the conclusion that in standard modal contexts base (or agentive) modality is linked with imperfective aspect whereas epistemic (locutive) modality is linked with perfective aspect. 

Anna Rudyk

Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów, Poland

annarudyk@wp.pl

СЕМАНТИЧЕСКИЙ СУБЪЕКТ В РУССКИХ ПРЕДЛОЖЕНИЯХ ТИПА МОЖНО+INFINITIVUS ПО СРАВНЕНИЮ С ПОЛЬСКИМ ЯЗЫКОМ

Резюме

целью настоящей статьи является сравнение способов выражения семантического субъекта в русских предложениях типа можно + infinitivus и в их польских эквивален-тах. Семантический субъект — это производитель действия или носитель состояния, названного предикатом. В анализируемых предложениях семантический субъект может быть назван формой косвенного падежа, чаще всего — дательного. Семантический субъект может также восстанавливаться из контекста или быть устраненным. так как анализируемым предложениям часто соответствуют польские предложения с личной формой глагола, выразителем субъекта в польском переводе может быть личное окон-чание глагола или сушествительное (местомение) в именительном падеже.

SEMANTIC SUBJECT IN THE RUSSIAN SENTENCES OF THE TYPE МОЖНО+INFINITIVuS COMPARED WITH POLISH ONES

Summary

The central claim of this article is the comparison of the ways of expressing of the se-mantic subject in the Russian sentences of the type можно + infinitivus and in their Polish equivalents. The semantic subject is an element of the predicative-argumentative structure. It  denotes a performer of an action or a bearer of a feature that is expressed by the predicate. In the analyzed sentences the semantic subject can be conveyed explicitly in the form of an oblique case, most often — the dative case. It can also appear from the context or remain unnamed. Because the Polish sentences with the personal form of the verb are frequent equivalents of the analyzed units, the personal flexion of the verb or a noun or a pronoun in nominative case can express the semantic subject in Polish translations well.

Izabela Nowak

Uniwersytet Śląski, Katowice, Poland

iza_irek@interia.pl

O KSZTAŁTOWANIU SIĘ KOMPETENCJI BILINGWALNEJ

Streszczenie

Kompetencja bilingwalna została zinterpretowana jako rozszerzenie struktury myślenia i działania językowego (kompetencja językowa i kompetencja komunikatywna) o dodat-kowy język obcy. Schemat bilingwalny opiera się na wzajemnej korelacji języka ojczystego i języka obcego ucznia (nawet jeśli jest to dla niego jeden z języków obcych) w jego modelu umysłowym (etap podporządkowany ojczystemu myśleniu, skorelowany z nim i współrzędnie złożony). Jednocześnie w specyfice kompetencji polsko-rosyjskiej silnie zaakcentowano determinizm ojczystego myślenia, języka, kultury, zwyczaju społecznego. W związku z tym skuteczność bilingwalna polsko-rosyjska w znacznej mierze promuje zachowanie, które ma na celu przełamanie transferu i myślenia zaprogramowanego przez bliskie — a jednak odmienne — postrzeganie świata. Niezależnie od podejścia komunikacyjnego i w ramach niego efektywność procesu dydaktycznego w omawianym zakresie w tak bliskich sobie językach może opierać się — paradoksalnie — na świadomym kontraście uwzględniającym specyfikę obu kultur i języków, co pokazano na konkretnych przykładach. 

ON FORMATION OF BILINGUAL COMPETENCE

Summary

Bilingual competence has been interpreted as the extension of thinking and language activity structure (language competence and communicative competence) through addition of another foreign language. The bilingual scheme is based on a mutual correlation of the mother tongue and the learner’s foreign language (even if it is one of foreign languages s/he knows) in his/her mental model (i.e. stage controlled by thinking in mother tongue, correlated with it and coordinate). Also, with reference to specificity of Polish-Russian competence, a strong emphasis has been put on determinism of mother-tongue thinking, language, culture and social habit. Therefore bilingual effectiveness promotes to a large extent behavior which is to overcome the transfer and the way of thinking programmed by close but still different perception of the world. Regardless of the communicative approach and according to it, ef-fectiveness of teaching the discussed content area can, paradoxically, be based on deliberate contrast taking into account specificity of both cultures and languages, which is illustrated by the examples provided by the author.

Marzanna Karolczuk — W. Wilczyńska, A. Michońska-Stadnik: Me-to­­do­­lo­­gia badań w glo­­tto­­dydaktyce. Wprowadzenie. Kraków: Wydawnictwo Avalon 2010

Justyna Kroczak — L. Kiejzik: Sergiusza Bułgako­­wa filo­­zo­­fia wszech­jedno­­ści. Warszawa: Scholar 2010 .

Marcin Trendowicz — Sprawozdanie z II Międzynarodowej Konferencji Pragmalingwistycznej Ko­­munikacja międzyludzka. Leksyka, se­ mantyka, pragmatyka (Pobierowo, 22–24 września 2011 r.)

Eulalia Papla

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

eulaliapapla@WP.PL

Glosa do monografii Ewy Krawieckiej Apo­­kalipsa według Michaiła Bułhako­­wa. Przestrzeń i symbo­­lika Mistrza i Małgo­­rzaty (Poznań 2008, s. 281)