strona redakcyjna

Spis treści

Мировой человек – миф или концепт? К образу Всечеловека в творчестве Михаила Пришвина

Статья посвящена изучению концепта «всечеловек» в творчестве русского писателя Михаила Пришвина. Идея всечеловеческого единства, свойственная русской мысли, нашла выражение в символе Весьчеловек. Образ-символ рассматривается через соотношение коллективных форм и личности, исследуется его языковая форма, концептуальное наполнение, развитие образа в корпусе дневников Пришвина. Попутно автор касается проблемы сектантства в русской культуре и радикализации коллективной жизни в начале XX века в большевизме. В качестве метода привлекаются герменевтические разработки Вардана Айрапетяна в области русского фольклора. Весьчеловек соотносится с мифологемой первочеловека и с герменевмой «мировой человек», воплощающей архаичную идею спасения.

Wszechświatowy człowiek – mit czy koncept? Wobec postaci wszechświatowego człowieka w twórczości Michaiła Priszwina

Artykuł jest poświęcony badaniu konceptu Wszechczłowieka (ros. всечеловек) w twórczości rosyjskiego pisarza Michaiła Priszwina. Idea wszechjedności, wszechludzkiej jedności jest właściwa rosyjskiej myśli filozoficznej i ukształtowała się jako postać-symbol „cały człowiek” (ros. Весьчеловек). Ten symbol rozpatruje się przez ścisły związek  kolektywizmu i osobowości, indywidualizmu, ponadto bada się rozwój postaci we wszystkich tomach dzienników Priszwina oraz konceptualne napełnenie symbolu. Autor porusza problem między innymi sekt (chłystów) i radykalizacji kolektywizmu w bolszewizmie. Jako metodę badawczą autor wykorzystuje główne tezy hermeneutyki Wardana Hayrapetyana dotyczące rosyjskiego folkloru i rosyjskiej samoświadomości. Pojęcie „cały człowiek” koreluje z hermeneumą „wszechświatowego człowieka”, która wskazuje na archaiczną ideę ocalenia.  

The world of man – the myth or a concept? To the Allman's image in Mikhail Prishvin's creativity

Article is devoted to studying of a concept all-unity, all-man (rus. всеединство, всечеловек) in works of the Russian writer Mikhail Prishvin. The idea of All-unity, of unity common to all mankind peculiar to the Russian thought has found expression in a symbol All-man (rus. Весьчеловек). The image-symbol is considered through a ratio of collective forms and personalitys, his language form, conceptual filling, development of an image in the case of diaries of Prishvin is investigated. In passing the author concerns a sectarianism problem in the Russian culture and radicalization of collective life at the beginning of the 20th century in the Bolshevism. As a method hermeneutical developments of Vardan Hayrapetyan in the field of the Russian folklore are attracted. The symbol of the Allman corresponds to a mytheme of a first-man and with hermeneum the man of world (the world person), embodying the archaic idea of rescue.

Langston Hughes lived in a racially segregated country within which racialism – fortified by religious indoctrination, ontology, and pseudo-scientific assumptions – attributed inferiority to blackness and superiority to whiteness. Under these circumstances, Hughes developed racial consciousness and was likely to observe, negotiate, and assess realities beyond the United States through this prism. The article focuses on Hughes’ comparative negotiation of two contrasting geopolitical contexts i.e. the racially segregated USA and the supposedly racially progressive USSR that he elaborates on in his travelogue I Wonder as I Wander. Special focus is given to examining the ways Hughes refers to and interprets his experience of the USSR, its political system, cultural expressions, social services, customs and ethnicities from a black American racial conscious frame of reference predicated upon African American experience and folk culture. The analogies he found between the situations of black Americans and the Soviet working class and various ethnicities, particularly the special affinity he felt with the peoples of Turkmenistan and his observation of Muscovite superior and elitist attitudes towards marginalized and disenfranchised residents of impoverished regions are highlighted. Interestingly, although Langston Hughes was treated as a guest of honor in Moscow, he nevertheless ventured forth to Soviet Central Asia, where, as he put it, “the majority of the colored citizens lived”. Lastly, the extent to which Hughes’ Soviet experience may have both heightened his universalist perspectives and racial consciousness is addressed with racial consciousness approached positively in that it enriched, individualized, and deepened Hughes’ understanding of a country so different from his own.

Streszczenie

Ruch pionierski we współczesnej recepcji Rosjan

Celem artykułu jest ukazanie wieloaspektowej recepcji komunistycznego ruchu pozaszkolnego – pionierów – we współczesnym społeczeństwie rosyjskim. W artykule pokazano, jaki jest stosunek do pionierów starszych pokoleń Rosjan (którzy pamiętają ten ruch z własnych doświadczeń) oraz jak młode pokolenie Rosjan, wychowujące się w Federacji Rosyjskiej, spogląda na ten relikt przeszłości. Uwaga została skupiona na sposobach konstruowania pamięci o organizacji pionierskiej w różnych nośnikach pamięci, w tym również w tych, zaliczających się do kultury popularnej, a przez to najbardziej oddziałujących na współczesne rosyjskie społeczeństwo. Analiza recepcji ruchu pionierskiego w różnych kręgach współczesnego społeczeństwa rosyjskiego miała za zadanie odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób ten aspekt radzieckiej historii wpływa na konstrukcję pamięci zbiorowej Rosjan.

Резюме

Пионерское движение в современном восприятии россиян

Цель статьи – показать восприятие коммунистического внешкольного движения – пионеров – в современном российском обществе. В статье было представлено отношение к пионерам со стороны старших поколений россиян (которые помнят это движение по собственному опыту) и восприятие этого реликтового явления молодым поколением россиян, воспитывавшихся уже в Российской Федерации. Внимание было сосредоточено на способах формирования памяти о пионерской организации в разных носителях памяти, в частности, в тех, принадлежащих к популярной культуре и поэтому наиболее влияющих на современное российское общество. Анализ восприятия пионерского движения в разных кругах современных россиян должен был помочь ответить на вопрос, каким образом этот аспект советской истории влияет на конструкцию коллективной памяти россиян.

W artykule przedstawiam związki Czesława Miłosza z Rosją. Poeta spędził kilka lat w Rosji, jako paruletni chłopiec doświadczył tam I wojny światowej i rewolucji. Do zapamiętanych obrazów powracał wielokrotnie we wspomnieniach i wierszach. Podczas rosyjskich peregrynacji poznał język rosyjski, nasiąknął także „wschodnimi cechami”. W swojej eseistyce wielokrotnie omawiał rosyjskie tematy, analizował i interpretował dzieła literatury, wyjaśniał węzłowe momenty rosyjskiej kultury oraz historii. Literatura rosyjska inspirowała Miłosza, umożliwiała również odpowiedź na kluczowe - egzystencjalne i filozoficzne dylematy. Spotkania z Rosją, te dosłowne, jak i literackie w znacznym stopniu wpłynęły na światopogląd i dzieło poety. W rozważaniach podejmuję próbę ustalenia, gdzie należy szukać przyczyny takiego stanu rzeczy, a także w jakim stopniu i zakresie wpływ ten się uobecnił.

Artykuł dotyczy Michała K. Pawlikowskiego (1893-1972), pisarza wywodzącego się z Kresów, a po II wojnie światowej żyjącego na emigracji. W jego dorobku zostały utrwalone bardzo ciekawe portrety Rosjan, z którymi stykał się w ostatnich dekadach istnienia imperium Romanowych i w okresie emigracji. A także głębokie przemyślenia na temat historii i kultury rosyjskiej. Ponieważ był on emigrantem, jego pisma w niewielkim stopniu są znane w Polsce. Warto jednak w pełni wprowadzić je do obiegu krajowego.

W artykule, na bazie rosyjskiej recepcji dzieł Benjamina Franklina i Augusta Ludwiga Schlözera, ukazano proces międzykulturowego transferu idei, mitów i pojęć ze świata zachodniego do Rosji. Popularność utworów Franklina, które wystawiano w oryginale w prywatnych bibliotekach, a tłumaczonych przez poetów i dekabrystów na zsyłce, z których figura burżuazyjnego wyznawcy „kodeksu honorowego” zaistniała w tekstach ówczesnych pisarzy rosyjskich, dowodziły żywotności zachodnich idei w Rosji. Inspirujące okazały się także dokonania naukowe Schlözera, które choć nie wywoływały tak jednoznacznie entuzjastycznych opinii wśród intelektualistów rosyjskich, to przyczyniły się do tworzenia podwalin pod historiografię XIX wieku i badań nad kronikami ruskimi. Popularność twórców tych dzieł stała się też istotnym czynnikiem prowadzącym do nawiązania i rozwoju stosunków naukowych i kulturalnych Rosji ze Stanami Zjednoczonymi i Niemcami.

Opis obyczajów na dworze cara Aleksego I, który w połowie siedemnastego stulecia stworzył G. K. Kotoszychin, jest jednym z najcenniejszych źródeł dających bezpośredni wgląd w kulturę polityczną i duchową ówczesnej Rosji. Niniejsze studium analizuje współczesny przekład tego dzieła na język angielski, którego autorem jest B. Uroff. Jest to bowiem ciekawy przykład kompetentnego tłumaczenia, które jednak zawodzi tam, gdzie wychowany w protestanckiej kulturze religijnej i politycznej tłumacz napotkał fragmenty uwypuklające otwarcie despotyczne formy carskiej władzy i silnie rytualistyczny charakter prawosławia.      

Wiktor Pielewin znany jest jako twórca, którego znakiem rozpoznawczym jest surrealistyczna kompozycja jego powieści i liczne odwołania do filozofii. Taka też jest powieść „T”, która stanowi kolaż dotychczasowych chwytów tego rosyjskiego prozaika. Dla badaczy przekładu interesujący jest już sam tytuł, z uwagi na możliwość różnego odczytania –– T jak hrabia Tołstoj, T – jak teoria, T jak tylda i topór, T – jak tekst czy twórca, T przypomina kształtem krzyż i miecz.

W niniejszym artykule zwrócono uwagę na wybrane aspekty przekładu powieści T, m.in. na problem przekładu nazw własnych, bez których trudno sobie wyobrazić analizę jakiejkolwiek powieści postmodernistycznej; możliwości  przekładu gier językowych i gry z intertekstem.

Niniejszy artykuł poświęcony jest neologizmom, posiadającym konotacje polityczne. Większość z nich można uznać za słowa-klucze epoki. Autor opisuje strukturę i semantykę nowych wyrazów, które są używane w strategicznych pozycjach współczesnych rosyjskojęzycznych tekstów medialnych. Zwraca także uwagę na funkcje danych neologizmów w nagłówkach. Analizowane leksemy wypełniają nie tylko funkcję referencyjną, ale również predykatywną. Ich badanie pozwala na zrozumienie, w jaki sposób określone aktualne zjawiska pozajęzykowe są konceptualizowane przez użytkowników języka.

Prezentowany artykuł stanowi podsumowanie językowej gry miejskiej „Po śladach rosyjskich w Krakowie”. W grze wzięło udział 80 osób, a 41 z nich wypełniło dobrowolną ankietę z informacją zwrotną. Celem ankiety było zbadanie, na ile studenci są świadomi procesów grupowych, w których uczestniczą oraz jak te procesy wpływają na ich motywację do nauki języka obcego. Wyniki naszych badań pokazują, że wzajemne odziaływanie członków grupy na siebie ma bezpośredni związek z motywacją studentów do osiągania lepszych wyników. Świadomość wpływu procesów grupowych na jednostkę jest niezwykle istotna, ponieważ umiejętne zarządzanie tymi procesami można wykorzystać w planowaniu strategii pracy z grupami studentów w celu zwiększenia ich efektywności w osiąganiu wyznaczonych celów. Tworzenie odpowiedniej przestrzeni do uczenia się doskonale wspierają ćwiczenia wykorzystujące elementy rywalizacji, zabawy, czy mechanikę gry. Wpływ grupy na jednostkę oraz facylitacja nie są nowymi zagadnieniami, ale są to tematy aktualne i wciąż wymagające wielu badań. 

В.Л. Коровин, Книга Иова в русской поэзии XVIII — первой половины XIX века, Водолей, Москва 2017, 224 с. 

Recenzja książki

M. Bułhgakow, Pan Piłsudski i inne opowiadania, w tym cztery dotąd niepublikowane,
przekł., wstęp i posłowie Barbara Dohnalik, Vis-à-vis–Etiuda,
Kraków 2017

list do redakcji

Noty o autorach