Strona redakcyjna

Spis treści

Halina Waszkielewicz

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

halina.waszkielewicz@uj.edu.pl

Omówienie zawartości numeru

Galina Michajłowa

University of Vilno, Lithuania

galina.michailova@flf.vu.lt

„NOKAUT NIE JEST JEDNAK MOŻLIWY Z UWAGI NA PODZIWU GODNĄ MONOLITYCZNOŚĆ POSTACI” ALBO WSPÓŁCZESNE „ACHMATOBÓRSTWO”

Streszczenie

ostatnie prace literaturoznawcze Aleksandra Żołkowskiego koncentrują się na demito-logizacji osobowości i twórczości Anny Achmatowej, a zwłaszcza jej strategii  autoprezentacji.  Podobne nastawienie odnaleźć można w dwóch książkach Tamary Katajewej (Анти­Ахмато­ва i Отмена рабства: Анти­Ахматова — 2) autorki dalekiej od środowiska akademickiego.  Autorka artykułu proponuje odczytanie takiego podejścia jako przejawu konfliktu interesów zwolenników monolitycznego „literackiego pola”.  Aleksander Żołkowski daleki jest od tego, by przyzwalać Annie Achmatowej na to, aby sama, w sposób zawoalowany bądź jawny, określała znaczenie i wagę utworów zarówno swojego, jak i cudzego autorstwa.  Natomiast Tamara Katajewa wybiera strategie naruszające status quo, dlatego też zapewne wtóruje Żołkowskiemu, skupionemu na demaskowaniu Achmatowej. W drugiej części artykułu poddano analizie retorykę  Żołkowskiego zastosowaną do „walki z Achmatową”. Dezaprobata badacza dotycząca osobowości i twórczości poetki  ujawniana jest z zastosoweniem klucza genderowego. Galina Mikhailova “HoWEVER, KNoCKoUT IS NoT PoSSIBLE BECAUSE THE PERSoN IS A MAN oF GREAT INTEGRITY”, oR MoDERN VERSIONS OF THE FIGHT AGAINST “THE CULT-SIGNIFICANCE OF AKHMATOVA”

Summary

Alexander Zholkovsky’s recent and current projects include a demythologizing study of Anna Akhmatova’s creative and human personality and of her strategies of self-representation. The demythologizing of Akhmatova continues in the books Anti­Akhmatova and Abolition of Slavery: Anti­Akhmatova — 2 by Tamara Kataeva, who is not professional literary critic. According to the paper’s author, these deconstructive positions express the conflict of interest between various agents in the “field of literature”. Zholkovsky is one of the most remarkable figures in the field of Russian literary studies, and he is irritated by the hidden and obvious claims of the poet Akhmatova to make a self-assessment of her own personality and poetry, and to assign other writers and literary texts a cultural value. In regard to Kataeva, then in order to be seen as “literary agent” she chooses destructive strategy in relation to an existing order. This strategy is partly authorized by the “field of literature”. i.e. by Zholkovsky.The intention of the second part of this paper is to discuss rhetorical devices of the discourse generated by Zholkovsky in his efforts to denounce Akhmatova. He tends to think by sexual analogies to explain contradictory woman-poet personality and poetry.

Regina Čičinskajte

University of Vilnius, Lithuania

prz.rus@o2.pl

ŚMIERĆ JAKO PROBLEM ŻYCIA:JURIJ ŁOTMAN, ROLANDAS PAVILIONIS, ALEKSANDR PIATIGORSKIJ

Streszczenie

Autorka świadoma odrębności myślenia filozofa i filologa analizuje temat śmierci w dziełach Jurija Łotmana, Rolandasa Pavilionisa oraz Aleksandra Piatigorskiego. Podkreśla, że zaistniał on w pracach wymienionych autorów bez religijnego podtekstu, w wymiarze czysto fenomenologicznym. Artykuł poszerzony został o refleksje na tytułowy temat z twórczości Władysława Chodasiewicza, Anny Achmatowej oraz Meraba Mamardaszwili.  

DEATH AS A PROBLEM OF LIFE:YURI LOTMAN, ROLANDAS PAVILIONIS, ALEKSANDR PIATIGORSKY

Summary

Aware of the distinctiveness of the thinking of the philosopher and the philologist, the author has extracted the theme of death from the texts of Yuri Lotman, Rolandas Pavilionis, Aleksandr Piatigorsky, emphasizing that it has appeared in the works of these writers without any religious background, in the purely phenomenological dimension. The article is broadened with reflections on the works concerning the title theme authored by Vladislav Khodasevich, Anna Akhmatova and Merab Mamardaszvili. 

Anna Skotnicka

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

aniaput@gmail.com

JAK DZIAŁA ŚWIAT? ПИСЬМОВНИК MICHAIŁA SZYSZKINA

Streszczenie

Rozważania dotyczą ostatniej powieści współczesnego prozaika rosyjskiego Michaiła Szyszkina. Przedmiotem zainteresowania jest sposób przedstawienia przez autora mechanizmów funkcjonowania świata. Ponieważ pisarz w swojej twórczości niejednokrotnie odwołuje się do tradycji antycznej, właśnie z tej perspektywy przeprowadzono analizę jednej z dwóch linii powieści, a mianowicie egzystencjalnej. odwołując się do wypowiedzi Heraklita oraz Marka Aureliusza, a także ich interpretatorów, zwrócono uwagę na zasadę enantiodromii i harmonii w opowieści o losach człowieka XX wieku. Analiza dowodzi, że pisarz dekonstruując binarne opozycje, nie rezygnuje jednak z przekonania o niewzruszoności podstaw świata.

HOW DOES THE WORLD WORK? LETTER BOOK OF MIKHAIL SHISHKIN

Summary

This paper is dedicated to the last novel by the modern Russian writer Mikhail Shishkin. The main focus of the analysis is put on the technique of the presentation of the mechanisms of the world. Keeping in mind the writer’s interest in the Ancient tradition, the author of this study examines one storyline of Letter Book in the light of thoughts of Heraclitus and Marcus Aurelius. Special attention is paid to such principles as enantiodromia and harmony in storytelling concerned with twentieth-century characters. The analysis demonstrates that Shishkin, while describing lives of his characters, tends to deconstruct binary oppositions, but at the same time, does not relinquish his belief in the firm foundations of the world.

Magdalena Ochniak

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

ochniak@interia.pl

WYPOWIEDŹ PRECEDENSOWA JAKO CZYNNIK UTRUDNIAJĄCY PROCES PRZEKŁADU (DZIEWIĄTY SEN WIERY PAWŁOWNY WIKTORA PIELEWINA PO POLSKU)

Streszczenie

W artykule, posiłkując się przykładami z opowiadania Wiktora Pielewina Dziewiąty sen Wiery Pawłowny, autorka dowodzi, że mimo bliskości języków i kultur oryginału i przekładu wypowiedzi precedensowe stosowane w utworze przez pisarza komplikują proces przekładu. Ponadto wypowiedź precedensowa, której nie towarzyszy w tekście przekładu komentarz translatologiczny, może zostać przez czytelnika niezauważona lub źle zrozumiana, co w konsekwencji może negatywnie wpływać na czytelniczy odbiór i interpretację tekstu.

PHRASE-PRECEDENT AS A FACTOR HINDERING THE PROCESS OF TRANSLATION (VERA PAVLOVNA’S NINTH DREAM BY VICTOR PELEVIN IN POLISH TRANSLATION)

Summary

In this article, with the aid of examples from Victor  Pelevin’s short story entitled Vera Pavlovna’s Ninth Dream, the author argues that, despite the closeness of languages and cultures of the original and the translation, the phrases-precedent used by the writer in the short story make the process of translation more complicated. Moreover, phrase-precedent, if not accompanied by a translatological comment in the text of translation, may be unnoticed by the reader or misunderstood,

Katarzyna Syska

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

katarzyna.syska@gmail.com

НОВАЯ СЕНТИМЕНТАЛЬНОСТЬ. ПРОЯВЛЕНИЯ КОНВЕРГЕНТНОГО СОЗНАНИЯ В ИЗБРАННЫХ МОНОДРАМАХ ЕВГЕНИЯ ГРИШКОВЦА

Резюме

В начале девяностых годов ХХ века литературные критики и литературоведы загово-рили о усилении сентименталь­ных тенденций в современной литературе. Среди прочих авторов «неосентименталистом» был признан драматург, театраль­ный режиссер и актер Евгений Гришковец. Неосентименталь­ность­ в его текстах не сводится к литературной стилизации, но опирается на своеобразную архитектонику отношений Я–другой, которая состоит в максималь­ном сближении точек зрения этих субъектов. В настоя-щей стать­е проводится анализ конвергентных субъектно-субъектных отношений на материале монодрам Гришковца Как я съел собаку и Одновременно.

THE NEW SENTIMENTALITY: CONVERGENT CONSCIOUSNESS IN YEVGENY GRISHKOVETS’S SELECTED MONODRAMAS

Summary

Since the early 1990s literary critics and scholars have been pointing out the increasing tendency to sentimentality in modern Russian literature. Among other authors marked as “Neo-Sentimentalists” is Yevgeny Grishkovets, a playwright, stage director, and actor. The new sentimentality in his plays cannot be reduced only to literary imitation; it is based on a certain architectonics of relationship between Same and other: the viewpoints of these two subjects are almost identical. The article analyses the convergent subject–object relationship in Grishkovets’s monodramas How I Ate a Dog and Simultaneously.

Aleksandra Krakowia

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polan

prz.rus@o2.pl

INWEKTYWA WALERIJA BRIUSOWA LAT 1900–1922

S t r e s z c z e n i e

Autorka artykułu rozpatruje dziewięć wierszy Walerija Briusowa i stawia pytanie o ich przynależność gatunkową. Zdaniem autorki są to przykłady inwektywy jako odrębnego gatunku lirycznego. W artykule zostały omówione cechy gatunkowe inwektywy: oskarżenie (potępienie, wyrzut), obecność spersonifikowanego adresata, specyficzna struktura semantyczna, składająca się z trzech komponentów (oskarżenie –– dowód –– groźba odwetu), swoisty dla tego gatunku „obraz świata”. Dokonana w artykule analiza wierszy Briusowa potwierdza ich przynależność do tego gatunku lirycznego. Jednocześnie autorka podejmuje próbę typologii inwektyw Briusowa, wśród których obecne są zarówno „modelowe” wzorce gatunku, jak i przykłady współdziałania inwektywy i ody, inwektywy i dytyrambu etc.

INVECTIVES BY VALERY BRIUSOV IN 1900–1922

S u m m a r y

The author analyses nine pieces of Valery Briusov’s poetry and raises a question about their genre. In opinion of the author, they all are the samples of invective as a lyrical genre. The author lists and exemplifies some characteristics of invective in order to prove it’s a genre: accusation (condemnation, reproach), personified addressee, specific semantic structure of three elements (prosecution — proof — the threat of retaliation), world model. Analysis of Briusov’s invectives proves that they do belong to invective as a distinct genre of lyric. The attempt of building some typology within this group of nine invectives was made; there are vivid samples of the genre with all specific characteristics, but also some examples of interaction of invective with ode, invective with dithyramb etc. 

Monika Knurowska

Uniwersytet Pedagogiczny, Kraków, Poland

PRZ.RUS@op.pl

EKLEKTYZM RELIGIJNY W PROZIE LUDMIŁY ULICKIEJ

Streszczenie

Jedną z charakterystycznych cech prozy Ludmiły Ulickiej jest eklektyzm religijny. Jego istota polega na tym, że pisarka próbuje z elementów różnych tradycji religijnych (w szczególności chrześcijaństwa i judaizmu) i norm etycznych stworzyć pewną uniwersalną hierarchię wartości moralnych, obowiązujących w relacjach międzyludzkich.Ulicka, kreśląc portrety bohaterów poszukujących tożsamości religijnej i sensu życia, tworzy określoną koncepcję człowieka, w której kładzie nacisk na duchowy wymiar jego egzystencji, a jednocześnie na wagę i znaczenie norm etycznych i religijnych w literaturze.

RELIGIOUS ECLECTICISM IN THE PROSE OF LUDMILA ULITSKAYA

Summary

one of the unique features of Ludmila Ulitskaya’s prose is religious eclecticism. Its essence lies in the author’s aspiration to create a certain universal hierarchy of moral values and ethical standards, governing interhuman relationships, from elements of various religious traditions (Christianity and Judaism in particular).Sketching the portraits of her protagonists in search of their religious identity and sense of life, Ulitskaya creates a specific concept of man wherein she puts emphasis on the spiritual dimension of human existence and, at the same time, stresses the importance and significance of ethical and religious standards in literature. 

Elena Kurnat

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

prz.rus@op.pl

WSPÓŁCZESNA DRAMATURGIA W POSZUKIWANIU MITU: LIPIEC IWANA WYRYPAJEWA ORAZ ZBOMBARDOWANI SARAH KANE

Streszczenie

W artykule podjęto próbę przeanalizowania strategii pisarskiej dwóch czołowych przedstawicieli współczesnego procesu literackiego: rosyjskiego dramaturga, aktora, reżysera filmowego i teatralnego, Iwana Wyrypajewa (monodram Lipiec) oraz Sarah Kane, angielskiej dramatopisarki, przedstawicielki nurtu teatralnego New Brutalism, czyli tzw. In-yer-face-theatre (dramat Zbombardowani). oba dramaty zbliża problem duchowego kryzysu tożsamości, zrealizowany w świetle antropologicznej koncepcji ciała jako źródła wiedzy na temat społeczeństwa. Łącząca oba teksty estetyka szoku oraz wszechobecna przemoc niosą w sobie zarówno filozoficzny, jak i rytualny potencjał. Narzędziami rytuału pozwalającymi doświadczyć go w sposób bezpośredni stają się słowo i rytm. Kulminacyjny element utworów wyznaczają akty kanibalizmu, które odwołując się do figur mitologicznych, stanowią kolejne stopnie inicjacji bohaterów realizujące metaforę katharsis. W tym ujęciu kanibalizm staje się częścią rytuału ofiarnego, którego cykliczność i powtarzalność sprawia, że akcja nabiera wymiaru symboliczno-wertykalnego i liminalnego, co w zestawieniu ze społecznym porządkiem pozwala dostąpić oczyszczenia.

THE CONTEMPORARY DRAMA SEARCHING FOR THE MYTH: JULY BY IVAN VYRYPAJEW AND BLASTED BY SARAH KANE

Summary

The article makes an attempt to analyze the writing strategy of two leading representatives of the contemporary literary process: dramatist, actor, film and theatre director Ivan Vyrypaev (based on his monodrama July ) and Sarah Kane — an English playwright, representative of the New Brutalism, so called In-yer-face-theatre (based on her drama Blasted). These two texts join in the consideration of the philosophical problem of the spiritual crisis of identity presented in the light of anthropological concept of the body as a source of knowledge of the society. The aesthetics of shock, the intensity of violence, present in both texts, carry both philosophical and ritual potential, whereas word and rhythm become instruments through which the ritual can be directly experienced. Pivotal moments in both pieces are acts of can-nibalistic violence, which through reference to the mythological figures define consecutive grades of initiation of the main characters, thus realizing the metaphor of cleansing. In this presentation cannibalism becomes a part of a sacrificial ritual, whose cyclical and obstinate nature lends to the plot a symbolical, vertical and liminal dimension which in turn, with a view to social order, allow the attainment of catharsis.

Paulina Baranowska

Uniwersytet Warszawski, Warszawa, Poland

PRZ.RUS@op.pl

ПАТРИАРХАТ НА ПОВОРОТЕ — ЖЕНЩИНА И МУЖЧИНА В РОССИИ НА РУБЕЖЕ XIX И XX ВВ. (РАССКАЗ МАКСИМА ГОРЬКОГО СВОБОДНЫЕ ДНИ)

Резюме

Стать­я содержит анализ рассказа Максима Горь­кого Свободные  дни с точки зрения феминистской литературной критики, а также семиотических исследований Юрия Лотмана. Рубеж XIX/XX вв. — это время,  когда все громче звучали голоса женщин, борющихся  за свои права. Эта злободневная тема появляется  и в рассказе  Горь­кого Свободные дни. На примере супругов Сазоновых (он чиновник, а она занимается до-мом)  писатель­  показывает, что патриархаль­ные нравы делают женщин бесправными,  обреченными лишь­ на пребывание  в кругу  домашних и семейных, часто мелочных забот, что явно анахронично. также жизнь­ мужчины  из-за этого потеряла смысл — он   выходит из дома утром и возвращается вечером, и не видит происходящих в жене  изменений. толь­ко  оказавшись­ в отпуске,  Сазонов замечает, что его  супруга несчаст-на и  ожидает чего-то боль­ше от жизни. Петр Иванович не умеет, однако, справить­ся с возникшей ситуацией, что ведет к ссоре между супругами. также женщина еще не слишком ясно отдает себе отсчет, как именно должна поменять­ся  их жизнь­. Автор оставляет нас без ответа на этот вопрос. 

PATRIARCHATE ON THE CUSP — A WOMAN AND A MAN IN RUSSIA ON THE TURN OF THE 19TH CENTURY (MAXIM GORKY’S SHORT STORY SVOBODNYE DNI)

Summary

This article concerns analysis of the Maxim Gorky’s short story Svobodnye dni from the point of view of feminist literary criticism and Juri Lotman’s semiotic studies. The turn of the 19th century is a time when women were fighting for their rights. This current subject occurred in the short story Svobodnye dni. The author, on the example of Sazonov’s marriage (he is a clerk, she is a housewife), shows that patriarchal morality caused that women have no rights and power. Also the life of men became vacuous. The hero of the short story do not notice that his wife is unhappy, that she wants something more from life, till he is on leave. He cannot face this situation, what leads him to quarrel with his wife. She also does not know which way the changes should go. The author does not give an answer on this question.

Halina Waszkielewicz

Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Poland

halina.waszkielewicz@uj.edu.pl

PARABOLICZNA MAŁPA ZACHARA PRILEPINA

Streszczenie

Artykuł omawia nową powieść Zachara Prilepina Czarna małpa. Pojawia się w niej nowy bohater, mężczyzna, nie tak silny, prostolinijny i umiejący żyć, jak w poprzednich utworach tego autora. obecne już wcześniej w twórczości pisarza pytanie o dobro, zło i przemoc w świecie zostało tutaj wyostrzone przez konfrontację z żywiołową dziecięcą agresją oraz z tracącym grunt pod nogami głównym bohaterem. obrazowym ekwiwalentem parabolicznego przesłania utworu jawi się tytułowa czarna małpa, ilustrująca zwątpienie w postęp ludzkości.

THE PARABOLIC MONKEY OF ZAKHAR PRILEPIN

Summary

The article discusses the new novel by Zakhar Prilepin entitled The Black Monkey. It brings a new protagonist, a man who is not so strong, straightforward and vigorous as those of the previous works by the same author. The issues of the good, the evil and violence in the world, which were present earlier in the authors’ writing, emerge here even more poignantly in confrontation with the impulsive children’s aggression and the disorientation experienced by the main protagonist. The parabolic message of the work finds its image equivalent in the black monkey of the title, which embodies the serious misgivings about the progress of humanity.

Bożena Żejmo — Ryszard Przybylski: Odwieczna Rosja. Mandelsztam w roku 1917. Warszawa: Wydawnictwo Sic! 2012 . Bożena Żejmo — Aleksandra Zywert: Pisarstwo Władimira Wojnowicza. Poznań: Wydawnictwo UAM 2012

Violetta Mantajewska — Językowe/tekstualne/kulturowe praktyki cho­ro  by w literaturze. Konferencja Naukowa w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Śląskiego

Noty