PR 2026 nr 2 CAŁY NUMER

PR 2026 nr 2 SPIS

Współczesna dramaturgia rosyjska nie tylko dokumentuje bolesne doświadczenia epoki, ale także podejmuje refleksję nad współczesnością poprzez żywy dialog i emocjonalne zaangażowanie widza. Intonacja autorska zbliża się do spowiedzi lub świadectwa, zamieniając tekst dramatyczny w przestrzeń zbiorowej refleksji. Szczególną wartość dla badacza stanowią dramaty, które oddają głosy ze współczesnej Rosji – głosy ofiar terroru i propagandy totalitarnej. Są to postacie o traumatyzowanej świadomości, których postrzeganie świata odzwierciedla irrealną rzeczywistość kreowaną przez państwo represyjne. Na podstawie analizy antywojennych sztuk teatralnych przedstawionych w ramach festiwalu Lubimowka (2023) staramy się zidentyfikować sposoby, w jakie w tekście dramatycznym wyrażane są doświadczenia traumatyczne i dehumanizacja jednostki w państwie totalitarnym.

Inwazja Rosji na Ukrainę znalazła swoje odzwierciedlenie w twórczości dramatopisarzy rosyjskich. Zarówno antywojenne sztuki, napisane w ramach festiwalu Lubimowka, jak i propagandowe teksty prowojenne, powstałe na zamówienie władz państwowych, poświęcone są problematyce przemocy. W artykule wyróżniam dwie kategorie tekstów przemocy: obrazy agresji, wymierzonej przeciwko cywilom, oraz obrazy autoagresji, której ofiarami padają sami Rosjanie.

Dramat-bajka Raz chłopiec, dwa chłopiec (2023) Asi Demiszkiewicz stanowi przykład rosyjskiej literatury antywojennej tworzonej w warunkach rozproszonej cenzury. Analizie poddana została dwojaka funkcja folklorystycznego gatunku: jako subwersywnego chwytu mowy ezopowej oraz jako narzędzia dyscyplinowania i podporządkowania bohaterów. Podobna ambiwalencja cechuje strategie twórcze pisarki poruszającej się między biegunami kompromisu i ryzyka.

Artykuł prezentuje analizę dwóch autobiograficznych powieści Aleksandra Prochanowa — pisarza, publicysty i jednego z ważniejszych ideologów imperializmu rosyjskiego pod rządami Władimira Putina. Nawiązujące do lat dzieciństwa i młodości pisarza utwory pozwalają odtworzyć źródła jego obecnego światopoglądu określanego jako prawosławny stalinizm. Jak wskazuje przeprowadzona analiza, inspiracją dla Prochanowa były zarówno zaangażowanie jego przodków w działalność wspólnot ewangelicznych baptystów i mołokanów, jak i ukształtowany w latach młodzieńczych autora kult Stalina. Quasi-religijny charakter głoszonych przez Prochanowa idei służy dzisiaj głoszeniu zafałszowanej wizji epoki stalinowskiej i budowaniu imperialnych resentymentów w społeczeństwie rosyjskim.

Celem artykułu jest rekonstrukcja wizerunku Władimira Putina utrwalonego w pamięci Angeli Merkel i opisanego przez nią w autobiografii Freiheit. Erinnerungen 1954–2021. Analiza obejmuje powtarzalne elementy leksykalne, metaforyczne i wartościujące, które ujawniają sposób konceptualizacji władzy, strategii komunikacyjnych, geopolityki oraz historycznej tożsamości rosyjskiego przywódcy. Na tej podstawie odtworzono semantyczny profil Putina, ukazujący dominujące praktyki negocjacyjne, mechanizmy kontroli interpersonalnej i symboliczne inscenizacje obecne w dyplomacji. Istotnym elementem badania jest afektywność narratorki, której reakcje emocjonalne pełnią funkcję poznawczą i umożliwiają interpretację intencji partnera politycznego w relacjach asymetrycznych. Wyniki analizy wskazują, że autobiografia byłej kanclerki Niemiec stanowi cenne źródło do badań nad współczesną dyplomacją, w której komunikacja, władza i emocje współkształtują proces decyzyjny.

 W artykule porównano rosyjskojęzyczne memy internetowe dotyczące wojny w Ukrainie, powstające zarówno w Federacji Rosyjskiej, jak i w środowiskach rosyjskojęzycznej emigracji w krajach zachodnich. Zastosowano analizę jakościowo-semiotyczną uwzględniającą kontekst społeczno-polityczny funkcjonowania przekazów. Wykazano, że memy publikowane w Rosji częściej wykorzystują ironię, humor oraz aluzję, pozostając w granicach dopuszczalnych ram dyskursu publicznego, podczas gdy memy tworzone na emigracji częściej przybierają formę krytyki symbolicznej: ośmieszają przekazy propagandowe oraz eksponują społeczne i moralne konsekwencje wojny. Artykuł dowodzi, że memy stanowią istotne narzędzie kształtowania postaw wobec wojny, władzy i tożsamości narodowej, a zarazem ujawniają wewnętrzne podziały w społeczności rosyjskojęzycznej.

Artykuł ma na celu zidentyfikowanie i przeanalizowanie form argumentacji, za pomocą których w oficjalnych komunikatach Ministerstwa Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej kreowany jest obraz Polski. Analiza materiału empirycznego ujawnia stosowanie technik propagandowych, w tym demonizacji przeciwnika, manipulowania narracjami historycznymi, stosowania strategii deprecjonujących opartych na ironii i kolokwializacji oraz rozpowszechniania dezinformacji. Szczególną uwagę zwrócono na słowa-klucze i środki perswazji językowej, które narzucają odbiorcom określone ramy interpretacyjne. Wyniki badań wskazują, że analizowane wypowiedzi nie pełnią funkcji neutralnej komunikacji instytucjonalnej, lecz służą realizacji aktualnych celów politycznych i ideologicznych Federacji Rosyjskiej.

Przedmiotem analizy w artykule jest instrumentalizacja języka jako narzędzie kreowania alternatywnej rzeczywistości ontologicznej w wystąpieniach Władimira Putina na szczytach BRICS (2022–2025). Stosując krytyczną analizę dyskursu oraz triadę retoryczną (ethos, pathos, logos), zrekonstruowano toposy zagrożenia systemowego, sprawiedliwości i determinizmu ekonomicznego, które służą legitymizacji polityki rewizjonistycznej Rosji. Badanie pokazuje, że poprzez celową redefinicję pojęć nadawca konstruuje narrację konsolidującą państwa Globalnego Południa wokół rosyjskich celów strategicznych. Wnioski wskazują, że rosyjska komunikacja dyplomatyczna stała się autonomiczną siłą zdolną modelować realia międzynarodowe i przekształcać dotychczasowy układ geopolityczny w kierunku porządku wielobiegunowego.

W artykule przedstawiono obyczaje plemion Samojedów z perspektywy Europejczyka, podróżującego po Syberii w latach 20. XX wieku i obserwującego egzystencję rdzennych plemion w ich naturalnym środowisku dzikiej tajgi. Poddano analizie życie bohaterów powieści Czao-Ra, akcentując cykliczność ich zachowań, zespolenie z naturą i podporządkowanie jej prawom. Kontekstem dla rozważań o Samojedach i Syberii uczyniono inne powieści Ossendowskiego, pamiętniki zesłańców syberyjskich — Sieroszewskiego o Jakutach, reportaże podróżników przemierzających Syberię w XIX wieku i dwudziestoleciu międzywojennym oraz rozważania naukowców dotyczące tajgi i jej rdzennych mieszkańców.

Celem artykułu była analiza utworu Wiktora Suworowa Lodołamacz, jednej z bardziej popularnych historii kontrfaktycznych dotyczących II wojny światowej, pod kątem zawartej w niej doktryny wojennej Związku Radzieckiego lat 30. XX wieku. Autor artykułu zestawia kontrowersyjne tezy głoszone przez rosyjskiego pisarza z poglądami badaczy historii. Jak wykazano w przeprowadzonej analizie, poglądy Suworowa znajdują, częściowo, potwierdzenie w pracach takich znawców zagadnienia, jak Jacek Solarz, Bogdan Musiał, Władimir Bieszanow czy Norman Davies. Z drugiej strony przeczą im opinie innych historyków, do których należy Aleksiej Isajew. Chociaż nie sposób dziś potwierdzić tez głoszonych przez autora Lodołamacza, to, zdaniem autora artykułu, rzucają one nowe światło na jedno z przełomowych wydarzeń II wojny światowej, jakim był atak hitlerowskich Niemiec na państwo Stalina.   

Artykuł skupia się na analizie głównych postaci z powieści Zulejka otwiera oczy Guzel Jachiny – Zulejki i Ignatowa. Analizie poddana zostaje ich wewnętrzna przemiana. Na tę przemianę miały wpływ liczne traumatyczne wydarzenia (zesłanie, represje lub przemoc domowa), ich wzajemna relacja, a także, w przypadku Zulejki, relacja z synem. Bohaterowie zmagają się z różnymi objawami traumy i PTSD, takimi jak uporczywe sny czy zaniki pamięci, opisanymi w literaturze dotyczącej tego zjawiska. W artykule omówiony zostaje też proces walki i przepracowania traumy z użyciem mechanizmów opisanych przez historyka Dominicka LaCaprę. Dodatkowo poruszony zostaje problem radzieckiego reżimu i tego, jak szybko był w stanie eliminować ludzi, którzy nie są już użyteczni, nawet jeśli dotychczas wiernie służyli systemowi.

Artykuł zawiera próbę nowego spojrzenia na słynną tezę R. Jakobsona głoszącą, że „funkcja poetycka to projekcja zasady ekwiwalencji z osi wyboru na oś kombinacji”. Autor wysuwa trzy sugestie. Po pierwsze, wbrew literze prac R. Jakobsona relacja ekwiwalencji może zachodzić pomiędzy jednostkami należącymi do różnych płaszczyzn struktury językowej. Po drugie, jeden człon tej relacji może być implicytny. Po trzecie, w wielu przypadkach człony relacji nie są uporządkowane linearnie. Twierdzi się, iż niedostateczna uwaga do tych okoliczności skutkuje przeoczeniem ważnych uogólnień, które pomogłyby lepiej zrozumieć pierwotny pomysł R. Jakobsona.